Τρίτη, 26 Ιουλίου 2016

Τα Καλώς Κείμενα #2 - Η Σύγχρονη Δημοκρατία σε "Κρίση"(;)

Ακολουθούν αποσπάσματα της συνέντευξης της  Jacqueline De Romilly στον δημοσιογράφο Fabrice Amedeo από το βιβλίο που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΕΡΜΗΣ με τίτλο "Πόσο επίκαιρη είναι η Αθηναϊκή Δημοκρατία Σήμερα;"

[Σε τι βαθμό η σύγχρονη σχολική εκπαίδευση παίζει τον ρόλο της μετάδοσης αξιών;]

Ζακλίν ντε Ρομιγί (1913-2010)"Θίγεται εδώ ένα πολύ σημαντικό ζήτημα. Μόλις ανέφερα ότι η [Αθηναϊκή] δημοκρατία απαιτούσε μια παιδεία που μεταδίδει αξίες· όχι αξίες που επιβάλλονται σαν να πρόκειται για κανονισμό, αλλά αξίες που έχουμε επιλέξει για να ζούμε και τις οποίες και ενσωματώνουμε ως διανοητική συνήθεια. Η Κεντρική μου ιδέα είναι ότι η σύγχρονη εκπαίδευση, εδώ και πολλά χρόνια, έχει πάρει λάθος δρόμο προσανατολιζόμενη προς τις πρακτικές γνώσεις, δίνοντας έτοιμες συνταγές, παρέχοντας μόνο γνώσεις που μπορεί κανείς να πουλήσει βγαίνοντας από το σχολείο. Αλλά κατ' αυτόν τον τρόπο, έχασε αυτό που μου φαίνεται ότι είναι ο βασικός της στόχος: την διαμόρφωση του πνεύματος, από διανοητική άποψη καθώς και από πλευράς αξιών"[1].

          "Εάν δεν έχουμε μορφώσει τους ανθρώπους ώστε να υπερασπίζονται τον εαυτό τους με τα λόγια, δεν έχουν άλλα μέσα από το να ανατρέξουν στη βία ή σε διαμαρτυρίες που συχνά καταλήγουν σε έκτροπα. Άλλωστε, η κάθε διαμαρτυρία είναι ήδη μια μορφή βίας. Δεν επιθυμώ την απαγόρευση των διαδηλώσεων, αλλά το δημοκρατικό πνεύμα είναι πρωταρχικά πνεύμα συνεργασίας, κατανόησης του άλλου και διαλόγου. Δεν θέλω να αναμιχθώ στις σύγχρονες διαμάχες, αλλά η σημερινή πραγματικότητα καταδεικνύει όσο να 'ναι, από πλευράς της κυβέρνησης, μια ανεπάρκεια ως προς την τέχνη της εξήγησης και, από πλευράς των νέων, μια ανεπάρκεια ως προς την κατανόηση των κινδύνων της χρήσης βίας"[2].

          "Νομίζω ότι δεν έχουμε αναπτύξει αρκετά τις λογοτεχνικές σπουδές, την επαφή με την σκέψη, και όλα αυτά τα κείμενα που αναπτύσσουν τις αξίες αυτές. Αφήσαμε τους νέους να διαβάζουν και να ακούν το οτιδήποτε, στην τηλεόραση ή στο ραδιόφωνο, δίχως να προσπαθήσουμε να τους μάθουμε, σαν αντιστάθμισμα, να σκέφτονται και να συζητούν. Κάνω εδώ έναν συσχετισμό με την ελληνική πόλη, αφού η λειτουργία της βασιζόταν στον διάλογο, την ανάλυση και τις εκατέρωθεν ακροάσεις. Αν η εκπαίδευση ανησυχούσε πρώτα για αυτήν την οπτική, για αυτήν τη θεμελιώδη για κάθε δημοκρατία διάσταση, τα παιδιά θα κατανοούσαν καλύτερα ότι ο λόγος είναι ένα όπλο εξ ίσου αποτελεσματικό με τη σωματική βία"[3].

 

[Η συμβολή της αρχαίας ελληνικής και λατινικής γλώσσας στην σύγχρονη Ευρώπη]

          "Για να επιστρέψουμε στην Ευρώπη, που μας απασχολεί σήμερα, η [ελληνορωμαϊκή] κουλτούρα αυτή παρέμεινε σε πολλές χώρες ένα θεμελιώδες στοιχείο της παιδείας: στις χώρες αυτές διδάσκονται τα λατινικά και τα ελληνικά, μιλούν λατινικά ή ελληνικά. Με αφορμή αυτό θέλω να διηγηθώ ένα πολύ συγκινητικό περιστατικό που ήδη έχω αναφέρει αλλού. Βρισκόμουν στην Αιξ-Αν-Προβάνς στην αρχή του [Β Παγκοσμίου] πολέμου και οι Γερμανοί Εβραίοι ζούσαν στα στρατόπεδα, όχι στρατόπεδα εγκλεισμού ή στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά ζούσαν σε στρατόπεδα και είχαν το δικαίωμα να βγαίνουν έξω. Συνάντησα λοιπόν έναν άνδρα Εβραίο, πλεκτοβιοτέχνη στο Βερολίνο. Καθώς ήμουν πολύ νέα τότε, δεν μιλούσα γερμανικά, και αυτός προφανώς δεν γνώριζε γαλλικά. Του εξήγησα όπως μπορούσα ότι ήμουν καθηγήτρια ελληνικών και ο άνθρωπος αυτός έκανε μια υπεράνθρωπη προσπάθεια για να μου απαγγείλει τον πρώτο στίχο της Οδύσσειας στα ελληνικά. Τον είχε μάθει!"

          "Με άλλα λόγια, βρισκόμασταν στην αρχή του πολέμου μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας και είχαμε λάβει την ίδια μόρφωση, είχαμε μάθει τους ίδιους στίχους. Δεν μιλούσαμε την ίδια γλώσσα, αλλά μοιραζόμασταν αυτό: συναισθήματα και κοινή πνευματική αποσκευή"[4].

          "Δεν προσπαθώ να πω ότι πρέπει να μάθουμε λατινικά και ελληνικά για να αναγνωρίσουμε την προέλευση αυτής της κληρονομιάς. Αλλά να μην συμφωνήσουμε με τον σημερινό παραλογισμό, που θεωρεί ότι πρέπει να έχουμε πραγματικά την αίσθηση ενότητας για να φτιάξουμε την Ευρώπη, αφαιρώντας από την εκπαίδευση στοιχεία που αποτελούν τον πραγματικό δεσμό των ευρωπαϊκών λαών"[5].

          "Δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι η συμβολή των λατινικών και των ελληνικών είναι νεκρή: είναι πολύ ζωντανή, σχεδόν αξιοποιήσιμη για την ευρωπαϊκή μας ενότητα"[6].



[1] Απόσπασμα -βλέπε βιβλίο αναφοράς- σελ.59

[2] Απόσπασμα -β.β.α.- σελ. 72

[3] Απόσπασμα -β.β.α.- σελ. 145

[4] Απόσπασμα -β.β.α.- σελ. 157-158

[5] Απόσπασμα -β.β.α.- σελ. 159

[6] Απόσπασμα -β.β.α.- σελ. 160


Τρίτη, 28 Ιουνίου 2016

Τα Καλώς Κείμενα #1 - Οι "διαδρομές" της ζωής (Jean-Pierre Vernant)

Jean-Pierre Vernant"Όταν φτάνεις στο τέλος της διαδρομής, τότε τίθεται το ερώτημα -ή, για την ακρίβεια, σου θέτουν συχνά το ερώτημα- για την πορεία που ακολούθησες. Η απάντηση είναι δύσκολη. Στην αρχή χαράζεις για τον εαυτό σου κατευθύνσεις. Εμένα μου άρεσε να κάνω στα νιάτα μου προγραμματικές δηλώσεις, όπως γράφεις ένα σύνθημα στη σημαία σου: μια μεγάλη αγάπη· ένα μεγάλο στόχο· μια μεγάλη ελπίδα. Ωραίο πρόγραμμα! Εκτός από την αγάπη, για την οποία δεν θα πω τίποτα, βλέπω σήμερα πως, αντί για μία και μοναδική διαδρομή, την πορεία της οποίας θα μπορούσε κανείς να ανασυστήσει εκ των υστέρων, υπήρξαν δρόμοι πολλοί -που είτε επέλεξα είτε οδηγήθηκα σ' αυτούς-, περιπλανήσεις και αλλαγές πορείας. Με τον χρόνο, προχωρά κανείς -θα έλεγα, καλύτερα, μετατοπίζεται- όχι μεμιάς, αλλά λίγο-λίγο, για να βρεθεί στο τέλος εκεί όπου δεν περίμενε ότι θα πήγαινε: αλλού -παραμένοντας στον τόπο του-, άλλος -παραμένοντας ο ίδιος.

          Μπορεί να διαθέτω πένα, σίγουρα όμως δεν είναι αυτοβιογραφική. Θα μου έπεφτε απ' τα χέρια αν ισχυριζόμουνα ότι της αφηγήθηκα την πορεία της ζωής μου: πώς να ξετυλίξω το νήμα, και γιατί άλλωστε; Κι έπειτα, είναι αλήθεια ότι στη ζωή μας ακολουθούμε διαδρομές σαν να διασχίζουμε μια περιοχή της οποίας το έδαφος θα θέλαμε να διερευνήσουμε ή σαν να ξεφυλλίζουμε ένα βιβλίο, διαβάζοντάς το διαγωνίως, για να πάρουμε βιαστικά μια ιδέα, δίχως στην πραγματικότητα να το γνωρίζουμε.

          Παρ' όλα αυτά, είναι η λέξη "διαδρομές" που μας ήρθε στον νου ως τίτλος αυτού του βιβλίου, όταν το συζητούσαμε με τον Maurice Olender, η φιλία του οποίου με έκανε τελικά να αποφασίσω να συγκεντρώσω τα κείμενα του παρόντος τόμου και να εμπιστευθώ τη σύνθεσή του σε εκείνον και στην Helene Monsacre. Μια συλλογή κειμένων είναι λίγο σαν τη ζωή: μια σύνθεση από "κομμάτια κι αποσπάσματα". Παρ' όλα αυτά, ακόμα και μέσα στο δισάκι που κουβαλάει ένας ζητιάνος, όπου θα πιστεύαμε ότι ρίχνει ό,τι του πέφτει στα χέρια, υπάρχει μια τάξη· και η τάξη που είναι προϊόν τόσο της επιλογής όσο και της τύχης, για όποιον ξέρει να παρατηρεί, αποκαλύπτει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την ιδιαίτερη πορεία ενός ανθρώπου".


Jean-Pierre Vernant, Ανάμεσα στον Μύθο και την Πολιτική, τόμος Α, Εκδόσεις Σμίλη, Αθήνα 2003: Πρόλογος



Δευτέρα, 9 Μαΐου 2016

Δύο χρόνια μετά τις ευρωεκλογές του 2014

Ήταν μερικές ημέρες μετά τις ευρωεκλογές του Μαΐου του 2014. Τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων τότε και τα δελτία ειδήσεων μιλούσαν για την "πρωτιά του ΣΥΡΙΖΑ" στην εκλογική αναμέτρηση. Τότε, για πρώτη φορά δέχτηκα σκληρή κριτική από άτομα που τότε ψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ, γιατί τόλμησα να ξεστομίσω την φράση "Ο ΣΥΡΙΖΑ νίκησε στην Ελλάδα αλλά ηττήθηκε στην Ευρώπη". Φυσικά το μίσος των ανθρώπων προς την άποψή μου ήταν τόσο μεγάλο που κανείς τους δεν θέλησε να μάθει γιατί το είπα. Σήμερα, που οι καιροί αλλάξανε, οι περισσότεροι από αυτούς είτε είναι προβληματισμένοι με τις επιλογές τους, είτε γενικά και ακαθόριστα αισιόδοξοι πως τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα στο μέλλον, είτε πλέον ανήκουν σε άλλο κόμμα της αριστεράς όπως π.χ. η Λαϊκή Ενότητα. Γιατί όμως ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν ο χαμένος των ευρωεκλογών του 2014;

Γιατί καταρχάς οι ευρωεκλογές έχουν ως στόχο την εκλογή αντιπροσώπων μιας χώρας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Είναι θα λέγαμε η φωνή της χώρας μας, αν μιλάμε για την Ελλάδα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τον μέσο κοινό έλληνα ψηφοφόρο, όμως, οι ευρωεκλογές δεν είναι τίποτα άλλο από μια πρόβα τζενεράλε των εθνικών εκλογών. Σε αυτό φυσικά δεν φταίνε μόνο οι ψηφοφόροι αλλά κυρίως τα κανάλια και οι εφημερίδες όπου συγκρίνουν πάντα τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών με αυτά των προηγούμενων εθνικών εκλογών. Έτσι ο ΣΥΡΙΖΑ μόλις είδε ότι στις ευρωεκλογές ήταν πρώτο κόμμα, με την πρώτη ευκαιρία έριξε την κυβέρνηση της ΝΔ με το πρόσχημα της μη εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας και εκλέχτηκε πανηγυρικά και κυβέρνηση τον Ιανουάριο του 2015. Και τονίζω και πάλι. Ο μέσος ψηφοφόρος των ευροεκλογών πήγε ψήφισε κόμμα, αμφιβάλλω αν ήξερε έστω κι έναν υποψήφιο ευρωβουλευτή ή τις θέσεις του κόμματός του για την Ευρώπη.

Έχοντας κάνει αυτή την διάκριση για το "τι είναι ευρωεκλογές" και "πως βλέπουμε εμείς οι έλληνες τις ευρωεκλογές" πηγαίνω στον κυρίως συλλογισμό μου. Γιατί η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στην πραγματικότητα ήταν μια ήττα; Όλοι θυμόμαστε την προεκλογική εκστρατεία του ΣΥΡΙΖΑ με τα μηνύματα όπως "Ψηφίζουμε για μια άλλη Ευρώπη" ή "Η Ευρώπη αλλάζει" κ.λ. Τα κόμματα στην Ευρωβουλή δημιουργούν συμμαχίες και έτσι δημιουργούνται τα ευρωπαϊκά κόμματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ λοιπόν, ανήκει και αυτό στο ευρωπαϊκό κόμμα "Ευρωπαϊκή Ενωτική Αριστερά" ή GUE/NGL. Το ποσοστό της GUE/NGL στις ευρωεκλογές του Μαΐου του 2014 -παρά την νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα- ήταν μόλις 6,9% και 52 έδρες από τις 751 έδρες που έχει συνολικά το Ευρωκοινοβούλιο. Στην Ευρωβουλή η συμμαχία στην οποία συμμετείχε ο ΣΥΡΙΖΑ βγήκε πέμπτη δύναμη, ενώ αντιθέτως η συμμαχία στην οποία ανήκει η ΝΔ -αυτή που έχασε στις ευρωεκλογές και βγήκε δεύτερη στην Ελλάδα- στην Ευρώπη μέσω του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος ή EPP βγήκε πρώτο κόμμα με ποσοστό 29,4% και 221 έδρες. Όπως γίνεται κατανοητό ο ΣΥΡΙΖΑ με την συμμαχία GUE/NGL και ποσοστό κοντά στο 7% είναι αδύνατο να αλλάξει την Ευρώπη. Είναι σαν να περιμένουμε π.χ. στην Ελλάδα το ΚΚΕ να περάσει νομοσχέδια και να υλοποιήσει τις προτάσεις του.

Δεν είχαμε λοιπόν μαντικές ικανότητες όλοι εμείς που φωνάζαμε και λέγαμε ότι το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης δεν μπορούσε να υλοποιηθεί. Όπως δεν ήμασταν μάντεις όταν λέγαμε ότι "λεφτά δεν υπάρχουν" προς απάντηση της φράσης του Γιώργου Παπανδρέου "λεφτά υπάρχουν". Προφανώς όσοι ψήφισαν προγράμματα Θεσσαλονίκης ή ότι άλλο, ποτέ τους δεν είχαν μια ώριμη πολιτική σκέψη με αποτέλεσμα να πιάνονται θύματα των πολιτικών κομμάτων. Αυτοί οι ψηφοφόροι δεν αναρωτήθηκαν ούτε καν "μα καλά ρε αδερφέ αφού ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να τα κάνει όλα αυτά, οι προηγούμενοι γιατί δεν έκαναν από αυτά ούτε τα ελάχιστα; Ήταν μαλάκες και ήθελαν να πατώσουν τα ποσοστά τους;". Αντιθέτως, ο έλληνας σκέφτηκε κάπως έτσι "αυτοί είναι νέοι, δεν φάγανε, μπορεί κάτι να αλλάξουν". Κι αυτή την δεύτερη άποψη του κάθε κακομοίρη την ονομάζουμε "πολιτική άποψη" εμείς εδώ στην Ελλάδα. Λέμε συνεχώς ΌΧΙ στις μεταρρυθμίσεις, όχι εδώ, όχι εκεί αλλά ποτέ δεν καθίσαμε να σκεφτούμε τι σκατά πρέπει να γίνει σε αυτή την χώρα.

Και ερχόμαστε στο σήμερα. 2016, δύο χρόνια μετά τις ευρωεκλογές. Η χώρα γνώρισε ένα κάρο από εκλογές και ένα δημοψήφισμα. Και ακόμη εμείς οι πολίτες δεν καταλάβαμε τι πρέπει να γίνει σε αυτή την χώρα. Παρά το 1,5 εκατομμύριο ανέργους που βρίσκονται παντού δίπλα μας.

Οι ξένοι μας λένε: ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ. Αλλά εμείς τις μεταρρυθμίσεις τις εννοούμε με φόρους, περικοπές μισθών και συντάξεων προκειμένου να αποφύγουμε τις πραγματικές μεταρρυθμίσεις. Ύστερα είναι πασιφανές ότι πρέπει να μειωθεί ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων. Και εδώ είναι το μεγάλο μας εθνικό ταμπού. Αν ο αναγνώστης αυτού του κειμένου είναι δημόσιος υπάλληλος ή τρέφεται από δημόσιο υπάλληλο διαφωνεί. Για εμάς εδώ στην Ελλάδα η μόνη λύση μείωσης του δημοσίου σημαίνει ιδιωτικοποίηση μιας ΔΕΚΟ ή άλλης υπηρεσίας.

Όμως, αυτό που έπρεπε πρωτίστως το κράτος να κάνει είναι η δημιουργία ενός Ενιαίου Πληροφοριακού Συστήματος που θα συνένωνε όλες τις υπηρεσίες και τα υπουργεία αναμεταξύ τους. Αυτή την στιγμή κάθε υπηρεσία και κάθε υπουργείο έχει το δικό του πληροφοριακό σύστημα το οποίο όμως δεν συνδέεται με τα άλλα υπουργεία και υπηρεσίες. Και το τραγικότερο; Πολλές εργασίες σήμερα γίνονται μεν ηλεκτρονικά αλλά κατά βάθος γίνονται με τρόπους που λειτουργούσε η γραφειοκρατική σκέψη. Ένα ενιαίο Πληροφοριακό Σύστημα που θα συνέδεε όλες τις υπηρεσίες του κράτους είναι η αρχή για 2 βασικούς πυλώνες: α) άμεση εξυπηρέτηση των πολιτών δίχως καθυστερήσεις β) απλούστευση των εργασιακών διαδικασιών για τους δημόσιους υπαλλήλους με ευκολότερο έλεγχο της φοροδιαφυγής κάτι που θα επιτρέψει φυσικά και την μείωση των δημοσίων υπαλλήλων.

Είναι τόσο απλά τα πράγματα. Και θα μιλήσω με παραδείγματα. Σήμερα ένας άνεργος που είναι εγγεγραμμένος στον ΟΑΕΔ πρέπει να ενημερώνει κάθε τρεις μήνες την υπηρεσία ότι συνεχίζει να είναι άνεργος. Πραγματικά αυτή η διαδικασία δεν έχει νόημα γιατί σε περίπτωση που ένας άνεργος βρει εργασία με τον νόμιμο τρόπο η πρώτη υπηρεσία που θα ενημερωθεί θα είναι ο ΟΑΕΔ και το ΙΚΑ. Αν μπορούσα πραγματικά να εργάζομαι με ένσημο και ταυτόχρονα να είμαι και δηλωμένος άνεργος θα το έκανα. Αλλά δεν γίνεται. Για αυτό και δεν έχει νόημα κάθε τρεις μήνες ο άνεργος να ενημερώνει τον ΟΑΕΔ για το αν συνεχίζει να είναι άνεργος ή όχι. Αυτά όλα είναι υπολείμματα μιας γραφειοκρατικής σκέψης με την οποία προσαρμόσαμε να λειτουργεί π.χ. στην προκειμένη το πληροφοριακό σύστημα του ΟΑΕΔ. Αυτά τα προβλήματα τα συναντά κανείς παντού: Στην εφορεία, στους Δήμους, στο ΙΚΑ, στα Νοσοκομεία, στα Πανεπιστήμια.

Αν λοιπόν πρέπει να γίνει μια υποχρεωτική μεταρρύθμιση σήμερα, είναι ακριβώς αυτό: Ενιαίο Πληροφοριακό Σύστημα σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες.

 

Παιδεία σε καιρό κρίσης

Προχθές έφτιαξα ένα απλό μαθηματικό κουίζ που για να το επιλύσεις σου χρειάζονται γνώσεις μαθηματικών Γ Γυμνασίου και Α Λυκείου. Το έδωσα σε μερικούς φίλους που ωστόσο δεν είναι μαθηματικοί ή φυσικοί στο επάγγελμα. Κανείς δεν μπόρεσε να το επιλύσει. Και αναρωτιέμαι: Σε τι μας ωφέλησε τελικά όλη αυτή η ύλη μαθηματικών κατά την διάρκεια των σχολικών μας χρόνων; Σε τίποτα. Απλά μας βοήθησε στο να περάσουμε πιθανόν σε κάποιο Πανεπιστήμιο. Και μετά όλα ξεχάστηκαν. Ο Φιλόλογος θα εντρυφήσει στα φιλολογικά, ο Ιστορικός στα ιστορικά και ο Ιατρός στα ιατρικά. Να λοιπόν μια μεταρρύθμιση που έπρεπε να γίνει στα σχολεία: απλούστευση της ύλης και επικέντρωση στην κατανόηση των βασικών εννοιών.nespa2.jpg

Εδώ και χρόνια στον χώρο της παιδείας ακούγεται η φράση "ας πάρουμε ως παράδειγμα το φινλανδικό μοντέλο". Αν παρακολουθήσετε τις πορείες του κλάδου των εκπαιδευτικών του δημοσίου θα ακούσεις συνθήματα όπως "όχι στην αύξηση του ωραρίου", "όχι στις μειώσεις μισθών" κ.α. Ποτέ δεν θα ακούσεις κάτι για το φινλανδικό μοντέλο που θα αναβάθμιζε την ποιότητα των μαθημάτων για τα παιδιά και τον εργασιακό τομέα των εκπαιδευτών.

Ούτε εν μέσω κρίσης δεν σκεφτόμαστε σοβαρές μεταρρυθμίσεις στο χώρο της Παιδείας. Όταν το 2012 δεν υπήρχαν χρήματα για την εκτύπωση των σχολικών βιβλίων αρκετά σχολεία έκαναν καταλήψεις και κάποια άλλα απλά διοργάνωναν εκστρατείες να μαζέψουν τα βιβλία από παλαιότερους μαθητές. Αν η μεταρρύθμιση στο χώρο της Παιδείας ελαχιστοποιούσε την διδακτέα ύλη και προσανατολιζόταν σε στόχους και σκοπούς του φινλανδικού μοντέλου, δεν θα χρειαζόταν το κράτος κάθε χρόνο να σπαταλάει χρήματα για την εκτύπωση βιβλίων. Οι μαθητές θα τα δανείζονταν από το σχολείο και θα τα επέστρεφαν στο σχολείο τους με την ολοκλήρωση της σχολικής χρονιάς. Οι τσάντες των παιδιών, όπως στην Φινλανδία, θα παρέμεναν στο σχολείο γιατί τα παιδιά δεν θα είχαν διάβασμα στο σπίτι. Στην Ελλάδα, που το εκπαιδευτικό σύστημα είναι κουραστικό για τους μαθητές, ένα μεγάλο μέρος των σχολικών βιβλίων πετιέται από 'δω κι από 'κει -ιδίως την περίοδο των εξετάσεων- και αυτό δεν προκαλεί προβληματισμό για κανέναν από εμάς. Όταν όμως το Κράτος αδυνατεί να τυπώσει βιβλία, τότε όλοι επαναστατούμε επικαλούμενοι την "δωρεάν παιδεία".

Το κράτος πρέπει να απαλλαγεί από τον άθλιο και δυσλειτουργικό τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε τόσα χρόνια. Η εσωτερική λειτουργία του πρέπει να αναβαθμιστεί και αυτό είναι επείγον να ξεκινήσει άμεσα. Κατά δεύτερον ο χώρος της παιδείας θα πρέπει να είναι ο χώρος όπου πρέπει να ξεκινήσουν σοβαρές μεταρρυθμίσεις. Οι μεταρρυθμίσεις δεν είναι μόνο περικοπές μισθών, συντάξεων και αύξηση της φορολογίας.-->-->-->-->-->


Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2011

Ετεοκλής και Πολυνείκης - Ο «καλός» και ο «άθλιος» θάνατος

Στην παρούσα εγγραφή θα εξετάσουμε την απόφαση του Κρέοντα στο έργο του Σοφοκλή «Αντιγόνη», αναφορικά με το να θάψει το νεκρό σώμα του Ετεοκλή και να αφήσει άταφο τον Πολυνείκη. Η τραγική αντίθεση μεταξύ των δύο αδελφών (της Αντιγόνης και της Ισμήνης) Ετεοκλή και Πολυνείκη, έχει να κάνει με την αντίθεση που απέδιδαν οι αρχαίοι έλληνες αναφορικά με τον «καλό θάνατο» και τον «άθλιο θάνατο», κάτι που σημειώνεται μέσα στο ίδιο το κείμενο ως εξής:

απόσπασμα απο την "Αντιγόνη" του Σοφοκλή (στίχοι 23-30)


Τι ήταν λοιπόν ο «καλός θάνατος» και τι ο «άθλιος θάνατος» για τους αρχαίους έλληνες; Και ποια η σημασία της ταφής ενός νεκρού;

Είναι γνωστή η σημασία που απέδιδαν οι αρχαίοι έλληνες ως προς τη τήρηση των νεκρικών εθίμων. Η τήρηση αυτή είχε την σημασία ώστε ο νεκρός να μπορέσει να μεταβεί την πύλη του Άδη περνώντας τον Αχέροντα ποταμό, εξασφαλίζοντας, με αυτόν τον τρόπο, μεταθανάτια γαλήνη το πνεύμα του. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις της εποχής εκείνης, το πνεύμα του άταφου νεκρού, περιπλανιόταν ανήσυχο μη μπορώντας να συναντήσει τους λοιπούς αγαπημένους του νεκρούς στον Άδη. Επίσης, σύμφωνα με την Οδύσσεια, το άταφο πτώμα μόλυνε τον ήλιο προκαλώντας την οργή των θεών. Είναι γνωστά τα παραδείγματα από την αρχαία ελληνική γραμματεία αναφορικά με αυτές τις αντιλήψεις. Παίρνοντας ως παράδειγμα τα ομηρικά έπη συναντά κανείς εκεί τόσο την περίπτωση του Αχιλλέα με τον Έκτορα[1] στην Ιλιάδα, όσο επίσης και την περίπτωση του Ελπήνορα με τον Οδυσσέα[2] στην Οδύσσεια.

Τι περιελάμβανε λοιπόν αυτός ο «καλός θάνατος»; Η διαδικασία της ταφής σύμφωνα με την Ιλιάδα περιελάμβανε αρχικώς την καύση του νεκρού στα πλαίσια μιας μεγαλοπρεπούς τελετής. Όπως επί παραδείγματι μαθαίνουμε από την περίπτωση του νεκρού σώματος του Έκτορα, πριν το τοποθετήσουν στην πυρά για καύση, σβήνονταν οι πληγές του, ενώ παράλληλα μυρώνονταν και αλειφόταν με λάδι ώστε να είναι ωραίο στη θέα. Μετά την καύση του νεκρού, μόλις οι φλόγες καταλάγιαζαν από τις χόες, μαζεύονταν τα οστά από τις στάχτες και τοποθετούνταν σε μια υδρία, συχνά με λάδι, τυλιγμένα σε ύφασμα, πριν θαφτούν στο χώμα. Τέλος, στηνόταν μια στήλη ώστε ο καθένας να διακρίνει το μέρος όπου είχαν θαφτεί τα οστά του νεκρού, όπως ακριβώς όλοι ακούγανε τα τραγούδια που υμνούνταν για το νεκρό κατά την διάρκεια αυτής της τελετουργίας.

Σε αυτό το σημείο συναντάμε τη Μνημοσύνη, τη μνήμη του νεκρού θα λέγαμε που γίνεται τραγούδι, και με αυτόν τον τρόπο οι επόμενες γενεές θα μνημονεύουν τόσο τη ζωή όσο και τα ηρωικά κατορθώματα του νεκρού -και κατά μία έννοια θα μείνει ζωντανός στη μνήμη των ανθρώπων. Αν λοιπόν αυτή η τελετουργία χαρακτηρίζει τον «καλό θάνατο», τι ακριβώς χαρακτηρίζει το αντίθετό αυτού -τον «άθλιο θάνατο»;

Σε πλήρη αντίθεση λοιπόν του «καλού θανάτου» για τους αρχαίους έλληνες υπήρχε ο «άθλιος θάνατος». Αυτός ο «άθλιος θάνατος», που η Αντιγόνη αναφέρει ως «αθλίως [...] νέκυν» αναφορικά με την περίπτωση του νεκρού αδελφού της Πολυνείκη, μας είναι γνωστός επίσης από τα ομηρικά έπη. «Άθλιος θάνατος» είναι αυτός που συναντάμε στο επεισόδιο της Οδύσσειας με τις Σειρήνες. Εκεί, όπως και στην αφήγηση της Αντιγόνης στους στίχους 29-30, όπου γίνεται αναφορά πως το νεκρό σώμα του Πολυνείκη μένει έρμαιο για τροφή από τα όρνια, έτσι και στην περίπτωση της Οδύσσειας, οι Σειρήνες δίνουν έναν «άθλιο θάνατο» στα θύματά τους, αφήνοντας τα πτώματα σε αποσύνθεση, άταφα, στις όχθες και στα λιβάδια της νήσου τους -κι εδώ για τροφή για τα όρνια. Η σύληση αυτή του νεκρού είχε τη σημασία του να μην μείνει ζωντανός στην μνήμη κάποιος νεκρός εχθρός, αλλά αντιθέτως να καταδικαστεί στη φθορά.

Τόσο στην Οδύσσεια όσο και στο έπος της Ιλιάδος συναντάμε παρόμοιας φύσεως ενέργειες αναφορικά με τον «άθλιο θάνατο» των νεκρών εχθρών. Στην Ιλιάδα συναντούμε τον «άθλιο θάνατο» στην περίπτωση όπου ο Αχιλλέας, σέρνει το πτώμα του Έκτορα πίσω από το άρμα του με σκοπό να το παραμορφώσει ώστε αυτό να μην γνωρίσει τον «καλό θάνατο» -επειδή ο Έκτορας σκότωσε στη μάχη τον αδελφικό φίλο του Αχιλλέα, Πάτροκλο. Παρομοίως, στα πλαίσια αυτών των αντιποίνων που προβαίνουν στην ατίμωση ενός νεκρού εχθρού, θα μπορούσαμε να πούμε πως συναντάμε και στην Οδύσσεια στην περίπτωση όπου ο Οδυσσέας ανακτά τα αξιώματά του επιστρέφοντας πίσω στην Ιθάκη, όπου με την βοήθεια μεταξύ άλλων του γιού του Τηλέμαχου, σκοτώνει έναν-έναν τους μνηστήρες καθώς και τις άπιστες δούλες που είχαν πλαγιάσει μαζί με αυτούς. Ειδικότερα, ως παράδειγμα, να αναφέρουμε χαρακτηριστικά την περίπτωση του Μελάνθιου του οποίου το σώμα ακρωτηριάστηκε και τα γεννητικά του όργανα πετάχτηκαν στα σκυλιά, καθώς και των άπιστων δούλων, τις οποίες ο Τηλέμαχος τις κρέμασε σε ένα τεντωμένο σκοινί στην αυλή του ανακτόρου.

Αυτή λοιπόν η αντίθεση μεταξύ «καλού» και «άθλιου» θανάτου εντοπίζεται και στην περίπτωση της τραγωδίας του Σοφοκλή «Αντιγόνη», μέσα από το διάταγμα του Κρέοντα να θάψει τον έναν αδερφό της Αντιγόνης και της Ισμήνης, Ετεοκλή, με τιμές, και απο την άλλη να αφήσει άταφο τον άλλον αδελφό, Πολυνείκη. Η διάκριση αυτή μεταξύ των δυο αδερφών φυσικά γίνεται επειδή ο πρώτος, ο Ετεοκλής, σκοτώθηκε ηρωικά υπερασπιζόμενος την πατρίδα του, εν αντιθέσει με τον Πολυνείκη ο οποίος στράφηκε εναντίον της πατρίδας του, χαρακτηριζόμενος ως προδότης.

Τι νόημα όμως είχε για τους αρχαίους μια διάκριση μεταξύ «καλού» και «άθλιου» θανάτου; Τη στιγμή μάλιστα που οι αντιλήψεις της εποχής ήθελαν το θάνατο ως κάτι φρικτό, απερίγραπτο, παράλογο και μη ανθρώπινο;

Η διάκριση μεταξύ «καλού» και «άθλιου» θανάτου, αναπτύχθηκε στα πλαίσια της προσπάθειας καθορισμού νοήματος, του γεγονότος ότι ως άνθρωποι θνητοί, σε αντίθεση με ότι ισχύει για τους θεούς, γερνούμε και πεθαίνουμε. Εν αντιθέσει με ότι ισχύει στη χριστιανική αντίληψη για τον θάνατο, στην οποία ο θάνατος είναι απλά μια κατάσταση μετάβασης, οι αρχαίοι έλληνες επικεντρώθηκαν στο ζήτημα, τι θα μπορούσαν να πράξουν ώστε να ξεχωρίσουν σε ανθρώπινο επίπεδο από τους λοιπούς θνητούς, τη στιγμή που υπήρχε η αποδοχή ότι η ψυχή είναι μια ανυπόστατη πνοή και πως από την στιγμή που πεθάνουμε πηγαίνουμε στον Άδη, όπου δεν υπάρχει πια τίποτα.

Στα πλαίσια λοιπόν αυτής της αποδοχής, οι αρχαίοι έλληνες ανέπτυξαν την αντίληψη του «ηρωικού θανάτου». Στην Ιλιάδα, όταν ο Αχιλλέας αποτραβήχτηκε από την μάχη δίνοντας στους Τρώες τη δυνατότητα να εκδιώξουν τους έλληνες μέχρι τα πλοία τους, ο Γλαύκος και ο Σαρπηδών από την Λυκία ετοιμάζονται να πολεμήσουν στην πρώτη γραμμή. Ο διάλογός τους μας αποκαλύπτει ακριβώς αυτή τη διάσταση, όταν ο Σαρπηδών λέγει στο σύντροφό του πως αν μπορούσαν οι θνητοί να ζήσουν όπως οι θεοί αιώνια χωρίς να γνωρίσουν θάνατο, πάντοτε νέοι και γεροί, δεν θα χρειαζόταν να παροτρύνει ο Σαρπηδόνας τον Γλαύκο να διακινδυνεύσει την ζωή του στην πρώτη γραμμή της μάχης. Ο διάλογός τους κλείνει με τον Σαρπηδόνα να τονίζει στον Γλαύκο τον πραγματικό λόγο του «ηρωικού θανάτου»: «Αλλά δεν μπορούμε [να ζήσουμε σαν τους θεούς]! Δεν θα γλιτώσουμε από τα γηρατειά, την κούραση και τον θάνατο που μας περιμένει στο τέρμα της ζωής! Και αυτός είναι ο πραγματικός λόγος για τον οποίο σου ζητώ να πάμε [στη μάχη]».

Αυτή η καθαρά γήινη αντίληψη των αρχαίων ελλήνων για τον άνθρωπο και η αποδοχή της θνησιμότητάς του, συνδέεται άμεσα με τον «ηρωικό θάνατο», δίνοντας στους θνητούς την δυνατότητα να κερδίσουν λίγο από την σταθερότητα της ύπαρξης που αποδίδονταν στους θεούς. Πως; Μέσω αυτού που οι έλληνες αποκαλούν κλέος άφθιτον, δόξα αθάνατη, μέσω δηλαδή της μνείας των ζωντανών για τα κατορθώματα ενός ήρωα. Και αυτό ακριβώς το στοιχείο συνδέεται άμεσα με τον καλό θάνατο τόσο μέσω της νεκρικής τελετουργίας όσο και μέσω του επιτύμβιου μνημείου που στήνεται για το νεκρό.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί ότι παρά την διάκριση μεταξύ «καλού» και «άθλιου» θανάτου, οι Έλληνες μέσω της ηρωικής στάσης στην μάχη δεν διακατέχονταν από κανενός είδους ψευδαίσθηση για την κατάσταση των νεκρών. Ο Άδης για τους αρχαίους έλληνες ήταν συνδεδεμένος με έναν τόπο πολύ πιο φρικτό από τον κόσμο των ζώντων -ακόμη και για ήρωες όπως ο Αχιλλέας. Χαρακτηριστικά μπορούμε να αναφέρουμε το παράδειγμα του Οδυσσέα, ο οποίος όταν κατεβαίνει στον Άδη καταλαμβάνεται από χλωρόν δέος. Σε αυτό το σημείο του έπους ο Όμηρος μας σημειώνει πως οι νεκροί είναι σκιές χωρίς πρόσωπο, χωρίς φωνή, αλλά αντιθέτως βγάζουν έναν τρομακτικό ψίθυρο. Οι νεκροί σύμφωνα με τον Όμηρο και τις αντιλήψεις της εποχής εκείνης, δεν έχουν συνειδητότητα ούτε του τι είναι αλλά ούτε και του ποιοι ήταν στην προϋπάρχουσα ζωή τους (ανεξαρτήτως αν ήταν ήρωες ή όχι). Ακόμη και ο πιο ξακουστός ήρωας των Ελλήνων, σύμφωνα με την Οδύσσεια, ο Αχιλλέας, χρειάζεται να πιει αίμα κριαριού προκειμένου να αποκτήσει για λίγο τη συνείδησή του. Και από την απάντησή του προς τα εγκωμιαστικά λόγια του Οδυσσέα διαφαίνεται ξεκάθαρα η αντίληψη των αρχαίων ελλήνων για τον θάνατο. Ο Αχιλλέας δίνει μια απάντηση που εκπλήσσει. Εξηγεί στον Οδυσσέα πως «θα προτιμούσα να υπηρετώ ως μισθοφόρος κάποιου άλλου, παρά να είμαι ο αφέντης των νεκρών που χάθηκαν». Υπάρχει λοιπόν αυτό το αντιστάθμισμα, ότι ακόμη και ο θάνατος του ήρωα είναι κάτι τρομερό. Η φήμη που αποδίδεται στον Αχιλλέα δε φτάνει στο βασίλειο των νεκρών -ο ίδιος δεν μπορεί να την ακούσει. Ο Αχιλλέας είναι ξακουστός μονάχα ανάμεσα στους ζωντανούς. Πρόκειται για ένα είδος εξιδανίκευσης του θανάτου και της θνητής μας φύσης, χωρίς να χάνεται το αληθινό νόημα της ζωής, ότι αξίζει να τις δώσουμε νόημα που δεν βρίσκεται εκτός αυτής, μετά τον θάνατο, σε μια μεταφυσική διάσταση, σε ένα μακρινό επέκεινα.

Για να κλείσω, η τυπική μορφή ενός μύθου δομείται πάντα μεταξύ αντιθέσεων, είτε αυτές έχουν να κάνουν με το ρόλο των προσώπων, είτε των καταστάσεων· και ο ρόλος του μύθου είναι ακριβώς αυτός: να εξηγήσει πως μεταβήκαμε από την μία κατάσταση στην άλλη. Όπως ακριβώς στην Ιλιάδα, ένα καθαρό πολεμικό έπος, η αφήγηση κλείνει τελικώς με τον «καλό θάνατο» του Έκτορα, έτσι και η τραγωδία της «Αντιγόνης» κλείνει με την ταφή του Πολυνείκη. Το ζήτημα του «καλού» και του «άθλιου» θανάτου τίθεται μονάχα στα πλαίσια της κατανόησης του μύθου: αυτό που πετυχαίνει ο Σοφοκλής μέσω αυτής της αντίθεσης, είναι ο προβληματισμός του κοινού αναφορικά με το αν θα έπρεπε να ενταφιάζεται το πτώμα του προδότη της πατρίδας (σύμφωνα με το ιερό χρέος να θαφτούν οι νεκροί βάσει του άγραφου νόμου των θεών), σε αντιδιαστολή με την άποψη πως από την στιγμή που ο Πολυνείκης ήταν προδότης και νεκρός, η μόνη τιμωρία ήταν η τιμωρία του πτώματός του, κατά συνέπεια και του πνεύματός του (της ψυχής). Μέσα από αυτήν την αντίθεση «καλού» και «άθλιου» θανάτου, ο Σοφοκλής χρησιμοποιώντας αυτή την εξέλιξη του μύθου στην ουσία πατάει στις δύο αντιθετικές αντιλήψεις της εποχής του, της εποχής της αθηναϊκής δημοκρατίας και του Περικλή, θέτοντας στο προσκύνιο την αξία και τα ιδανικά της αρμονίας και του μέτρου σε ένα τόσο αμφιλεγόμενο ζήτημα, που πιθανόν δίχαζε το αθηναϊκό κοινό. Και αυτές ακριβώς οι διαφορετικές αντιλήψεις της εποχής αναφορικά με το αν έπρεπε να θαφτεί ή όχι κάποιος προδότης της πατρίδας, στην πραγματικότητα παρουσιάζονται μέσα από τον αντιθετικό χαρακτήρα της Αντιγόνης και της Ισμήνης· της διαφορετικής τους στάσης ως προς την ταφή του αδελφού τους Πολυνείκη.

(κείμενο από το μαθητικό μου τετράδιο της Β' Λυκείου στο μάθημα της Αντιγόνης)


Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

  • Περι ορίων, Ανάμεσα στον μύθο και την πολιτική II - Jean-Pierre Vernant (Εκδόσεις ΣΜΙΛΗ 2008)
  • Ο κόσμος του Ομήρου - Pierre Vidal-Naquet (Εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ-ΝΗΜΑΤΑ 2002)
  • Σοφοκλέους "Αντιγόνη" (βιβλίο μαθητή Β' Λυκείου)

[1] "Κοιμάσαι, Αχιλλέα μου και μ' έχεις λησμονήσει! Συ ζωντανό με φρόντιζες, τώρα νεκρό μ' αφήνεις. Μην αργείς, θάψε με γοργά, να μπω στον Άδη μέσα. Μακριά με διώχνουν οι ψυχές, ίσκιοι των πεθαμένων, μ' αυτές να σμίξω δεν μπορώ περνώντας το ποτάμι, μα έξω απ' τον πλατύπορτο τον Άδη τριγυρίζω" (Ιλιάδα ψ 69-74) .

[2] "Εκεί φτασμένος θέλω, ρήγα μου, να θυμηθείς και μένα· άκλαυτο κι άθαφτο, αψηφώντας με, μη φύγεις και με αφήσεις, απ' αφορμή δικιά μου οι αθάνατοι μην οργιστούν μαζί σου, μονάχα κάψε με με τ' άρματα που ήταν δικά μου, ως ζούσα, κι εκεί, στο ακρόγιαλο της θάλασσας, μνημούρι ασκώσετέ μου του δύστυχου, που κι μελλούμενες γενιές να μου θυμούνται"(Οδύσσεια λ 71-76).


Πέμπτη, 15 Σεπτεμβρίου 2011

Περί αγανακτισμένων αγανάκτησις

Το "κίνημα" των "αγανακτισμένων", μετά τις διακοπές του Αυγούστου, μετονομάστηκε συν τοις άλλοις και σε "κίνημα αποφασισμένων". Πως συμπλέκονται οι δύο αυτές έννοιες όμως μεταξύ τους; Δηλαδή χρειαζόταν κάποια τελική απόφαση, μετά από σκέψη, για να εκφραστεί η δυσαρέσκεια-αγανάκτηση των πολιτών; Διότι η αγανάκτηση των πολιτών, στην συγκεκριμένη περίπτωση (συνήθως -όχι πάντα), ενέχει ένα αίσθημα μακροχρόνιας σύμπλευσης με τις εκάστοτε κυβερνητικές πολιτικές. Όπως λέγει όμως ο λαός μας, "η υπομονή έχει και τα όριά της", που μάλλον στην συγκεκριμένη περίπτωση, η "υπομονή" αφορούσε την ελπίδα του προσωπικού οφέλους. Ειδάλλως, δεν εξηγείται εκ πρώτης η τόση καθυστέρηση για την εξωτερίκευση του αισθήματος αυτής της πρώτης αντίδρασης των "αγανακτισμένων" (πόσο μάλλον την στιγμή που το ερέθισμα δόθηκε αρχικώς από την Ισπανία). Κι αυτό το σημειώνω, διότι τόσα χρόνια τώρα, οι "αγανακτισμένοι" (άλλοτε ως αναποφάσιστοι κι άλλοτε ως αποφασισμένοι) κινούνταν, στην συντριπτική πλειοψηφία τους, ανάμεσα στο δίπολο ΠΑΣΟΚ-ΝΔ, μπας και καταφέρουν και αποκομίσουν κι αυτοί ένα κομμάτι της περιβόητης "πίτας" του δημοσίου.

Έτσι όλοι οι τέως υποστηρικτές των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ και ΝΔ, βλέποντας όχι μονάχα τα όνειρα και τις προσδοκίες τους να καταρρέουν, αλλά και για να σώσουν την υπόληψή τους αναφορικά με τις κομματικές επιλογές του παρελθόντος τους, βάπτισαν "κίνημα" τους "αγανακτισμένους", στους οποίους πρόσκεινται ταυτόχρονα άτομα της Αριστεράς, της Δεξιάς (με τα άκρα τους φυσικά) και του Κέντρου, αλλοιώνοντας την ίδια τη σημασία της έννοιας που οι ίδιοι δίνουν: αυτή του κινήματος.

Κι αυτό διότι, η ομάδα των αγανακτισμένων, δεν μπορεί να ονομαστεί, καταρχάς, "ομάδα", διότι οι άνθρωποι που την απαρτίζουν δεν έχουν κοινή βάση (ιδεολογική, πολιτική), δεν αποτελούν ένα ομοιόμορφο σύνολο, με αποτέλεσμα ο σκοπός τους για διάδοση ή πραγμάτωση των αιτημάτων τους να μένει δέσμια στο μοναδικό κοινό στοιχείο που αυτοί έχουν: απόλυτη άρνηση προς τις πολιτικές αποφάσεις -απουσία ρεαλιστικών προτάσεων- οι οποίες να αποτελούν καρπό μιας ώριμης πολιτικής σκέψης, αλλά μιας φερέφωνης απολιτικής αντίδρασης που αναζητά επιφανειακά "πρότυπα" κινήσεων άλλων λαών, δίχως μια εις βάθος ανάλυση αυτών. Κι αυτό γιατί οι "αγανακτισμένοι" είναι αγανακτισμένοι όχι εξ αιτίας της πορείας που ακολούθησε η χώρα φτάνοντας στο τέλμα της σημερινής κατάστασης, αλλά κυρίως γιατί ξαφνικά το πλήθος ξύπνησε από την ουτοπία και το όνειρο του "βολέματος" και βρέθηκε αντιμέτωπο με μια πραγματικότητα -που οι ίδιοι τους έσπειραν τόσα χρόνια (με την επιδεικτική τους ιδιώτευση). Και το χειρότερο για αυτούς; Όλοι αυτοί που προσέβλεπαν στο βόλεμα βρέθηκαν ξαφνικά να αντιδρούν μαζί με εκείνους τους "γραφικούς ιδεολόγους της αριστεράς", που χρόνια τώρα τους χλεύαζαν αδιακρίτως ως άτομα που αντιδρούσαν δίχως νόημα.

Αυτή η από κοινού αντίδραση ενός πρώην δεξιού ή κεντρώου και νυν αγανακτισμένου, και ενός αριστερού αγανακτισμένου, λογικό είναι να μην μπορεί να βρεί μια κοινή πολιτική βάση, όχι μονάχα γιατί ο ένας κουβαλάει ένα απολιτικό παρελθόν και ο άλλος ένα καθαρά ιδεολογικό (και εν πολλοίς στείρο), αλλά κυρίως διότι ο δεύτερος πάντα θα θυμίζει στον πρώτο, μονάχα με την παρουσία του, το παρελθόν που ο πρώτος προσπαθεί να διαγράψει από την μνήμη του -αλλά και επειδή στην ψυχολογία του πρώτου ενυπάρχει το μένος προς τον δεύτερο (και αντιστρόφως), που έχει την σημασία της απόδειξης προς τον εαυτό του, ότι είναι ώριμος πολιτικά.

Ως αποτέλεσμα, οι "αγανακτισμένοι" κάτω από την ταμπέλα του "κινήματος" που αφορά το χώρο του φαντασιακού, δεν μπορούν να συνυπάρξουν αναμεταξύ τους, γιατί ο καθένας κουβαλάει το δικό του παρελθόν, το οποίο αντί να το κατανοήσει, αντί να κατανοήσει τις προθέσεις του με ειλικρίνεια για τις επιλογές του παρελθόντος του, προσπαθεί να τις αποκρύψει επιμελώς, στάση που σαφώς δεν βοηθάει όχι μονάχα σε έναν εποικοδομητικό διάλογο με άτομα διαφορετικών αντιλήψεων αυτού, αλλά καλλιεργεί τον φθόνο και την αντιπαλότητα στους κόλπους μιας ομάδας όπου η έννοια "κίνημα", αν όχι παραπλανητική μοιάζει επιεικώς ουτοπική.

Η στάση που μας έφερε στην σημερινή κατάσταση, η προσπάθεια δηλαδή να βρίσκουμε κοινά ως προς τα σημεία που διαφωνούμε -και μέσω αυτών να συγκροτούμε ομάδες, κόμματα αλλά και επιφανειακό αντιπολιτευτικό λόγο, μας άφησε ανεξίτηλα σημάδια ως λαό, που με το παραμικρό ερέθισμα παρατηρούνταν ένα ξέσπασμα κι ένας αντιδραστικός θυμός, που μας άφησε σε ένα στάδιο πολιτικής ανωριμότητας, δίνοντας στις εκάστοτε κυβερνήσεις πράσινο φως να ακολουθούν τόσα χρόνια τη δική τους πορεία προς όφελος των ιδίων (κομμάτων αλλά και κομματόσκυλων) εφησυχάζοντας πως ο λαός ονειρεύεται. Όσες φωνές αντίδρασης σημειώθηκαν στα χρόνια της μεταπολίτευσης υποκινούνταν από τα ίδια τα κόμματα και τα συνδικάτα, στα πλαίσια αυτού του αντιδραστικού και επιφανειακού αντιπολιτευτικού λόγου, με αποτέλεσμα οι μόνες "σοβαρές" πολιτικές προτάσεις των αγανακτισμένων σήμερα να είναι ταυτόχρονα και κομματικές(1), γεγονός που δεν φέρνει την ομοφωνία στο πλήθος αλλά τουναντίον καλλιεργεί την διχόνοια, δίνοντας την εικόνα προς τα έξω όχι της "εξέγερσης" αλλά περισσότερο της εκτόνωσης.

Είναι κλασσικό το παράδειγμα του αριστερού φοιτητή, ο οποίος αργότερα προσκολλήθηκε στο ΠΑΣΟΚ προσμένοντας την στήριξη ή και το βόλεμα, όπου όμως η απουσία του δεύτερου, και υπό το κοινό αίσθημα προς "αγανάκτηση" των ημερών μας, τον ώθησε να αυτοαποκαλείται και ο ίδιος "αγανακτισμένος" -προσδίδοντας στον εαυτό του τον απολεσθέντα ρόλο του "επαναστάτη" που είχε στα νιάτα του.

Με λυπεί όταν γίνεται λόγος στους κόλπους των "αγανακτισμένων" για καπέλωμα. Όταν συναντώ άτομα που βρίσκουν ευκαιρία να κάνουν πολιτική προπαγάνδα διαφημίζοντας τις θέσεις του κόμματος που εκπροσωπούν. Όταν συναντώ άτομα που αυτοανακηρύχθηκαν "συντονιστές" ομάδων και ως "ρυθμιστές" θα αποφασίσουν και θα φέρουν τις προτάσεις προς συζήτηση. Όταν συναντώ άτομα που αντί να έχουν όρεξη για συζήτηση και διάλογο, στο άκουσμα μιας διαφορετικής άποψης από την δική τους έρχονται με ύφος άλλοτε απειλητικό και άλλοτε ειρωνικό.

Χωρίς να θέλω να ισοπεδώσω τις ελάχιστες εποικοδομητικές μικρές-συζητήσεις -που λαβαίνουν χώρα μακριά από την "γενική συνέλευση" της οποίας για να πάρεις μέρος, είναι θέμα καθαρά τύχης (κλήρου). Οι "αγανακτισμένοι" δυστυχώς δεν είναι κίνημα, τουλάχιστον ακόμη, αλλά μια μορφή εκτόνωσης, κάτι που διαφαίνεται στον απλό παρατηρητή μέσα από τις εκφάνσεις διασκέδασης, χορού, ποτού και ενίοτε χασίς, δίνοντας στους συμμετέχοντες περισσότερο ένα αίσθημα συμμετοχής σε μια γιορτή παρά σε μια κίνηση ανατροπής της επικρατούσας πολιτικής κατάστασης.

Όσοι είχαν την τύχη έστω και μια φορά να διασχίσουν το Σύνταγμα κατά την περίοδο εγκατάστασης των αγανακτισμένων σίγουρα έγιναν μάρτυρες όσων προανέφερα. Ελπίζω πως πέραν της αναμνηστικής φωτογραφίας που οι περισσότεροι βγήκαν στο Σύνταγμα, με φόντο την Βουλή και το πλήθος του κόσμου, για το θεαθήναι και την διαφήμιση στους φίλους τους πως "ήμασταν κι εμείς εκεί", ελπίζω να μείνει και να αναπτυχθεί με τον καιρό κάτι πιο ουσιαστικό, κάτι πιο κοινό, κάτι πιο πολιτικό, από το γενικά ακαθόριστο που επικρατεί εδώ και μερικούς μήνες στο Σύνταγμα και στις λοιπές πλατείες άλλων πόλεων, υπό τον άτυπο τίτλο "κίνημα αγανακτισμένων πολιτών". Και πρώτα απ' όλα εύχομαι να πάρει την μορφή κινήματος.


Το άρθρο αυτό αποτελεί τις πρώτες πρόχειρες σκέψεις μου για τους «αγανακτισμένους», που δεν θέλω να σταθώ τόσο στην προβληματικότητα αυτής της κίνησης, όσο περισσότερο στο μέλλον αυτής, που θέλει και το ασπάζεται, ως «κινήματος» για την «άμεση δημοκρατία».


Πέμπτη, 21 Απριλίου 2011

Μυθωδία και στίχοι

Επειδή κατά καιρούς έχω δει άπειρα βιντεάκια με αναλύσεις επί των αναλύσεων για τη Μυθωδία του Βαγγέλη Παπαθανασίου, κάθισα και πατώντας σε ένα από αυτά, ξανα έγραψα τους στίχους πατώντας παράλληλα και στην ίδια την μουσική αλλά και στην Μυθολογία. Κι όποιος κατάλαβε, κατάλαβε... Επέλεξα για παράδειγμα ένα από τα αγαπημένα μου Movement, το 9. Δεν επέλεξα το movement 10 γιατί πραγματικά το έχουν ξεσκίσει! Το έχουν ερμηνεύσει σύμφωνα με την εικόνα, ως επίκληση στον Δία(έπιασαν την επιφάνεια)! Αν ήταν επίκληση στον Δία μονάχα, το σίγουρο είναι πως οι στίχοι του Βαγγέλη θα ήταν γραμμένοι εξ ολοκλήρου στην αρχαία ελληνική γλώσσα και δεν θα είχε λέξεις όπως ΕΛΑ. Φράσεις όπως ΔΙΑ-ΕΛΑ απλά θα ήταν άκυρες. Αντιθέτως η μουσική δίνει έμφαση αλλού. Ας πούμε στην παραπάνω φράση τονίζει το ΛΑ. Αν σκεφτούμε ότι έγραψε τη μουσική βλέποντας εικόνες της ΝΑΣΑ από τον Άρη, το ΛΑ παίρνει τη σημασία που αυτός είδε: ΛΑ, δηλαδή πέτρα. Κάθε αποστολή της ΝΑΣΑ λίγο πριν την εκτόξευση ενός πυραύλου ακούγεται το γνωστό THREE TWO ONE. Ο Βαγγέλης ξεκινά την Μυθωδία ανάστροφα: ONE TWO THREE (βλέπε τρία, ο αριθμός των Μοιρών) ...

Η ερμηνεία μου (δεν σκοπεύω να αποδείξω ότι είναι σωστή· αυτό μονάχα ο Βαγγέλης μπορεί να το κάνει άλλωστε) -απλά προσθέτω μία ακόμη ερμηνεία):


MOVEMENT9 (δείτε το βίντεο)


Τι θνητοί ...

Τι θνητοί ...

Τι θνητοί ...

Τι θνητοί ... ως ζητεί η Μητέρα(=Τηθύς, Σύζυγος του Ωκεανού και κόρη του Ουρανού και της Γης, η θηλυκή θεά των υδάτων χάριν της οποίας υπάρχει η κυκλική ροή) Ααα ... τι θνητή ... μουσική ... ω Άρη η ήμαρ(=ημέρα -βλέπε τον συμβολισμό που είχε για τους θνητούς ο Μέροψ(Ήλιος): νυμφεύτηκε την Κλυμένη(=όνομα της Περσεφόνης, θεάς των νεκρών)) μένει (εξ ου και ειμαρμένη = Μοίρα) ...

Μαρτυρά ... ήσυχα ... μεθυσμένα ... μη συμβεί ... η Μήνη (Η θεά Σελήνη ονομαζόταν και Μήνη που υποδήλωνε το σέλας, δηλαδή φως -αδερφή του Ήλιου) ... ότιιι ... Ζήτω, μένει (εξ ου και ζητούμενη -αναφέρεται στον πολιτισμό της ανθρωπότητας επομένως και στην ανθρωπότητα καθαυτή), ζει ...

Ωωωω!

Μακρινά ... ήσυχα ... πέμπειιι ζει ... Ωω!

Ακοίμητη ... ως ζητεί ... Ω η ήμαρ ... μένει(=Μοίρα) ... ΖΕΙ!

(Ανδρικός χορός) Ένα έχει όνειρο και ΟΔΕΥΕΤΑΙ (κορύφωση) (ανδρικός και γυναικείος χορός) στη Γαία.

(Ανδρικός και γυναικείος χορός) Ήλθε εδώ μεν ...

(Ανδρικός και γυναικείος χορός) Έρχεται και με ζητάει να ΠΩ (κορύφωση) ότι ήλθε (ο σκηνοθέτης δείχνει την Ακρόπολη φωτισμένη) ...

Μαρτυρά ... μας μιλά ... μεθυσμένα ... Μήτις(=Εξυπνάδα, ανθρώπινη πονηριά -βλέπε Οδυσσέας) μη ... μη τη δει ... ότιιι ... ζει ... η ήμαρ μένει (=Μοίρα) ...

Τι θνητοί ... ως ζητεί ... Μη ΘυϊάαΑ! (=Θυϊάς,Θυώνη η μανιακή ονειροπόλος, ιέρεια του Διονύσου στον Παρνασσό, με την οποία ο Διόνυσος ανέβηκε στον ουρανό)

Μας μιλεί ... Θέληση (με βάρος στο ση: θέλεις+συ) ... ΩωωΑαα ... Προσμένει (με βάρος στο μένει: προ+ως+μένει) ... ΩωωΑαα ... Προσπαθεί(με βάρος στο παθεί: Προ+ως+παθεί) ... ωαΑ! (κορύφωση)

Μη ... θνητοί ... ωφελεί ... την ΜνείααΑ(Μνεία,Μνημοσύνη -Μούσα με την οποία παντρεύτηκε ο Ζευς: έφεραν στους ανθρώπους τη λησμοσύνη. Ο κάτω κόσμος συχνά λέγεται Λειμών ή «λήθης δόμοι» και είναι μια από τις πηγές της Μνημοσύνης και της Λήθης) ... ΩωωΩΑ ... ισχυρή ... Ου ληφθεί ... Ωωω ...

(Ανδρικός χορός) Ήλθατε ένθεν ... κι εσύ ημετέρα ...

(Ανδρικός χορός) Ήλθατε ένθεν ... κι εσύ ημετέρα ...

Εεε ...


Υ.Γ. Σύμφωνα με τον Όμηρο η πιο δυνατή Μοίρα εκ των τριών θα σταθεί μονάχα. Οι Μοίρες κλώθουν της ζωής μας τις ημέρες. Μια θα σταθεί, η αναπότρεπτη ημέρα του θανάτου. Για αυτό όλοι οι μεγάλοι στοχαστές και φιλόσοφοι κραυγάζουν ότι η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν ήταν θρησκεία με την έννοια που αποδίδουμε στην θρησκεία εμείς σήμερα. Για αυτό κραυγάζουν ότι οι ολύμπιοι θεοί ήταν εντός κόσμου, ανθρώπινοι (οι ιδιότητες του ανθρώπου, του κόσμου, της φύσης)! Εμείς αντί να καταλάβουμε αυτό το τόσο πασιφανές νόημα της Μυθολογίας, κοπτόμαστε ότι είμαστε οι απόγονοί τους, αλλά όταν ψάχνουμε ερμηνείες στρεφόμαστε στους ξένους. Σα τα πρόβατα ή θεωρούμε τους προγόνους μας ειδωλολάτρες και τους θεούς μοιχούς ή παπαγαλίζουμε ύμνους στα ιερά ερείπια των προγόνων μας δίχως να πιάνουμε λέξη από το νόημα αυτών. Τραγικό; Carpe Diem. Φιλάκια.


Συμπέρασμα: Το άκουσα ξανά και ξανά και ξανά τόσες πολλές φορές που αν η γάτα μου είχε στόμα και μπορούσε να μιλήσει θα με έκραζε! Αντιθέτως, το ζωντανό κοιμήθηκε με την επανάληψη της μελωδίας (πάνω στον υπολογιστή δίπλα στο μεγάφωνο). Μόλις έβαλα το movement 10 πετάχτηκε και όρμησε στην αγκαλιά μου (πολεμικός χορός εισαγωγής και κλεισίματος -βλέπε Άρης, θεός του πολέμου: Κόκκινο = Αίμα: Άρης κόκκινος πλανήτης: Κόκκινος φωτισμός του σκηνοθέτη). Μετά από αυτό, δεν σας κρύβω, θα πάω σε μια εκκλησία μια Κυριακή πρωί με το μπλοκάκι μου. (σ.σ. ο σκηνοθέτης της Μυθωδίας πιθανόν ξέχασε να κάψει λιβάνια LOL (Μυθωδία=Ωδή στον Άνθρωπο: δείτε και το movement 7 (περιέχει επίσης πολεμικό χορό): ΗΛΘΕ Ω ΔΙΑ: ΗΛΘΕ ΩΔΗ Αααα: Ο Σκηνοθέτης δείχνει την Γη -Αυτό το Ω ΔΙΑ άσε που το είδα τόσες φορές που βγήκαν τα μάτια μου))


Βιβλιογραφία όπου βασίστηκα:

Ετυμολογικόν Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής -J.B.Hofmann

Η μυθολογία των Ελλήνων -Karl Kerenyi

Μύθος και Σκέψη στην Αρχαία Ελλάδα -Jean Pierre Vernant (τόμοι Α και Β)

Ο κόσμος του Ομήρου -Pierre Vidal Naquet

Η Ελληνική Ιδιαιτερότητα -από τον Όμηρο στον Ηράκλειτο -Κορνήλιος Καστοριάδης



Πέμπτη, 17 Μαρτίου 2011

Το παράδειγμα της σκέψης του Ρασούλη (αφιερωμένο στη μνήμη του)

Ο διάλογος είναι σαν την παρτίδα του σκάκι· αντί για πιόνια χρησιμοποιεί λέξεις και το αποτέλεσμα κρίνεται από τις κινήσεις.


Πολλές φορές έχω τύχει παρατηρητής διαφόρων καταστάσεων αλλά ποτέ δεν μπήκα στην διαδικασία να καθίσω να τις ερμηνεύσω. Ίσως γιατί τις περισσότερες φορές δεν με άγγιζαν προσωπικά. Δεν έβλεπα τον εαυτό μου μέρος του προβλήματος. Μέχρι που χωρίς να το θέλω και χωρίς να το καταλάβω, βρέθηκα μέσα σε μια τέτοια προβληματική κατάσταση.


Τις προάλλες έγινα μάρτυρας μιας μαθητικής πορείας στα Χανιά που έγινε αφορμή να διακοπεί η καθιερωμένη παρέλαση. Βρέθηκα να συζητώ με μαθητές, καθηγητές και γονείς. Και καθώς έκανα τις απομαγνητοφωνήσεις (επιστρέφοντας πίσω Αθήνα), διαπίστωσα το πραγματικό πρόβλημα που υπήρχε. Έτσι, κάθισα κι έγραψα ένα κείμενο. Το κείμενο αυτό πέρασε από τελική διόρθωση και ήταν έτοιμο να δημοσιευτεί. Μια μέρα πριν το δημοσιεύσω, αποφάσισα να το κρύψω στο συρτάρι και να πράξω μια διαφορετική προσέγγιση.


Έπραξα αυτό που αποκαλώ πείραμα. Γιατί; Γιατί συνειδητοποίησα πως σκέφτεται η κοινωνία. Αν διαβάζανε οι μαθητές το κείμενό μου, λόγω έλλειψης κριτικής ικανότητας θα νομίζανε ότι είμαι αντίθετος προς την σκέψη τους και τη δράση τους. Δεν θα μπορούσαν να διακρίνουν πως η προβληματικότητά τους φωτογράφιζε τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Οι εκπαιδευτικοί πάλι από την πλευρά τους θα καταλάβαιναν ότι το βάρος γέρνει προς το μέρος τους, αλλά θα αδυνατούσαν να συνειδητοποιήσουν ότι στην πραγματικότητα η προβληματικότητά τους οφειλόταν στην ίδια την κοινωνία. Και εκεί που ο αναγνώστης θα καθόταν και θα διάβαζε ένα κείμενο και θα είχε στιγματίσει τους πάντες και τα πάντα, ξάφνου θα φωτογραφιζόταν ο ίδιος. Έπρεπε κάπως να κινηθώ διαφορετικά.


Έτσι ξεκίνησα μια έρευνα, έναν παράπλευρο δρόμο αυτή την φορά, φαινομενικά αντίθετο στην πραγματικότητα ίδιο. Έγραψα τρεις απογυμνωμένες εγγραφές πρώτα για τα πιτσιρίκια που νομίζοντας πως είναι αναρχικοί πετούσαν πέτρες, μετά για απλούς πολίτες που αντέδρασαν και συνελήφθησαν και τέλος για απλούς πολίτες του γνωστού τύπου νεοέλληνα «χούντα θέλουμε». Η τεχνική που χρησιμοποίησα και αντέδρασαν οι περισσότεροι ήταν απλή μεν αλλά μη κατανοητή από τους περισσότερους. Γιατί; Γιατί η κοινωνία έχει μάθει να πολεμά τα αντίθετα. Βλέπει παντού πολώσεις. Άσπρο-μαύρο, Αριστερά-Δεξιά, Φασισμό-Αναρχισμό, Ολυμπιακό-Παναθηναϊκό. Στην πραγματικότητα, τα αντίθετα του εαυτού μας.


Έτσι προσέγγισα το πρόβλημα σα να παίζω σκάκι. Άφησα στην άκρη την αρχική μου θέση παρεκκλίνοντας αυτής ελαφρώς. Η κατεύθυνσή μου όμως έμεινε η ίδια. Έτσι ο άλλος που νόμιζε πως είμαι εχθρικός προς αυτόν βρήκε χώρο να έρθει και να με χτυπήσει. Και αφού με χτύπησε, εγώ ξανα επανήλθα στην αρχική μου θέση, βγαίνοντάς την μέσα από τον άλλον. Και ο νικητής βρέθηκε στη θέση του νικημένου. Ο φωτογράφος βρέθηκε στη θέση του φωτογραφισμένου.


Αυτή η τεχνική δεν είναι κάτι που σκέφτηκα δεχόμενος τη θεία φώτιση. Είναι η τεχνική πάνω στην οποία πατάει ο Όμηρος. Είναι η βάση του ελληνικού τρόπου σκέψης. Η πονηριά του Οδυσσέα, που όπως θα έλεγε και Μανώλης Ρασούλης, η πατρίδα είναι η καρδιά και ο ίδιος ένας Κανένας που μας σεργιανά. Η ολοκλήρωση της έρευνάς μου συνέπεσε δυστυχώς με τον θάνατό του. Αυτή την εγγραφή την αφιερώνω στην μνήμη του.

Κλείνω με μια φράση του που τα περικλείει όλα:


«Κάποιος Έλλην ποιητής γράφει: "Πιότερο κι απ' τους ανθρώπους το τραγούδι τους αγάπησα". Εγώ να προσθέσω ότι πιότερο κι απ' το τραγούδι τους, τους ανθρώπους αγάπησα». Μανώλης Ρασούλης


Παρασκευή, 11 Μαρτίου 2011

«Πως την θέλουμε εμείς οι πολίτες την αστυνομία»;

Χθες το πρωί αποφάσισα να επισκεφτώ τον δήμο του Ρέντη. Όχι, δεν ήθελα να πάω εκεί ενόψει του μεγάλου Καρνάβαλου. Πήγα εξαιτίας της εν ψυχρώ δολοφονίας, μια εβδομάδα πριν, των δύο νεαρών αστυνομικών. Θα μου πείτε, και τι έγινε με αυτό; Σαφώς και τίποτα ουσιαστικό. Αλλά αυτά που είδα και άκουσα, μου έδωσαν και κατάλαβα πολλά.

Ήταν γύρω στις 1.30 το μεσημέρι, όταν έφθασα στην διασταύρωση των οδών Περικλέους και Π. Νικολαΐδη. Ο σωρός με τα λουλούδια, τα παιδικά παιχνίδια και τα αρκουδάκια, συνεχώς αυξάνει από την προηγούμενη εβδομάδα. Ανάμεσά τους, ένα μικρό εκκλησάκι και εκατοντάδες κεριά σιγοκαίνε, θυμίζοντας το τραγικό περιστατικό. Ελληνικές σημαίες, σημειώσεις και αφιερώσεις ποιημάτων και στοίχων, ως επί το πλείστον από συναδέλφους και φίλους των δύο νεαρών αστυνομικών. Και κόσμος, απλός κόσμος, από όλα τα σημεία της Αττικής έρχεται για να αφήσει, με το δικό του τρόπο ένα μικρό «ευχαριστώ».

altΈνας πατέρας με την 6χρονη κόρη του κοντοστέκονται από απόσταση και κοιτούν σιωπηλοί. Και η μικρή πλησιάζει και αφήνει ένα κίτρινο γαρίφαλο. Δύο νεαρές κοπέλες δείχνοντας σα να μην το πιστεύουν, κλαίγοντας αφήνουν μία ανθοδέσμη καθώς πιάνονται χέρι με χέρι. Ένας μεσήλικας λίγο πιο πέρα κάθεται και παρακολουθεί δίπλα σε ένα μαγκάλι με φωτιά. Τον πλησίασα και άνοιξα συζήτηση μαζί του.


Ο κύριος Κώστας είναι ένας από τους γείτονες που έζησε το περιστατικό. Κάθε μέρα αυτός και πολλοί άλλοι γείτονες κυριολεκτικά φρουρούν το σημείο, λες και έχουν βάρδιες! Του δείχνω πως δεν καταλαβαίνω και εκείνος μου εξηγεί: «Πριν μερικές ημέρες, κάποιοι άγνωστοι ήρθαν
το βράδυ εδώ και πήραν όλα τα ξηλωμένα σήματα των αστυνομικών και τα σκόρπισαν στο δρόμο». Και καθώς εκπλήσσομαι που το ακούω, εκείνος συνεχίζει: «Θα καθίσουμε εδώ μερικές ημέρες ακόμη και μετά θα μαζέψουμε όλα τα σήματα και τις μπλούζες των συναδέλφων τους που έχουν κρεμάσει και θα τις παραδώσουμε στον 3ο όροφο της Γ.Α.Δ.Α.». Τον ρώτησα, ποιος πιστεύει ότι μπορεί να έκανε κάτι τέτοιο. Εκείνος, από την πλευρά του δείχνει να μην τον απασχολεί, λέγοντάς μου απλά πως «σημασία έχει ότι όλος ο κόσμος ταράχθηκε με το συμβάν, έχει συγκινηθεί, και χιλιάδες πολιτών καθημερινά έρχονται για να αφήσουν ένα λουλούδι».

Εκείνη την ώρα υπήρχαν γύρω στα 6-7 άτομα στο σημείο. Πλησίασα κοντά τους και άνοιξα συζήτηση και με αυτούς. Μια ηλικιωμένη, η κυρία Γωγώ, καθώς περνούσε με τον σκύλο της μου εξηγεί: «Ήμουν στο φούρνο εκείνη την στιγμή όταν έπεσαν οι πυροβολισμοί. Ήταν ώρα που πολύς κόσμος κυκλοφορούσε. Μια γειτόνισσα πήγαινε το γιο της στο φροντιστήριο και αποτραβήχτηκε μέσα σε μια είσοδο πολυκατοικίας. Ο κόσμος που έβγαινε από το σούπερ μάρκετ έπεσε κάτω. Παρότι ήμουν αρκετά μακριά έτρεξα και κρύφτηκα στη γωνία». Πριν προλάβω και τις πω το οτιδήποτε, ένας περαστικός κραυγάζει με όλη του τη δύναμη «να τους μαζέψουνε και να τους πετάξουνε όλους έξω από τη χώρα». Κι ενώ τον πλησιάζω, για να του πω πως δεν είναι αυτό λύση, η κυρία Γωγώ με ακολουθεί και μου απαντάει: «Δεν μένεις εδώ νεαρέ μου για αυτό το λες. Ζούμε συνεχώς υπό το φόβο μη μας σφάξουνε. Σαν πέσει η νύχτα δεν κυκλοφορούμε. Ούτε στη χούντα του Παπαδόπουλου δεν φοβόμασταν τόσο». Και καθώς μου τα λέει αυτά, μας πλησιάζει η κυρία Ευαγγελία και συναινεί μαζί της: «Πράγματι» της κάνει. «Δεν βλέπεις; Όλοι ασχολούνται με τους μετανάστες και την απεργία πείνας που η κυβέρνηση υπέκυψε». Και καθώς εγώ προσπαθώ να τις δώσω να καταλάβουν πως δεν πρέπει να έχουμε τόσο ακραίες θέσεις, εκείνες μη δίνοντάς μου σημασία αρχίζουν και αναπολούν τα χρόνια της χούντας. Μιλούν για τα βράδια που κυκλοφορούσαν ελεύθερα επειδή παντού υπήρχε αστυνομία(!). Αναφέρονται στα nightclub. Για το ότι κοιμόντουσαν χωρίς να κλειδώνουν. Και καθώς προσπαθώ να τις επιχειρηματολογήσω για το ότι αυτή τους η θέση ήταν παράλογη, η κυρία Ευαγγελία, πιάνει το νόημά μου και γυρίζει και μου απαντά: «Έχεις δίκιο. Δεν επιζητώ να ξαναέρθει χούντα. Αλλά βλέποντας τον σημερινό ξεπεσμό των κυβερνήσεων, είναι ο μόνος τρόπος για να αντιδράσω. Όλοι ασχολούνται με τους μετανάστες που φωνάζανε νικήσαμε στα αραβικά και εμάς τους έλληνες μας έχουν χεσμένους. Τι πρέπει να κάνουμε εμείς οι συνταξιούχοι; Μήπως, απεργία πείνας»; Ο κ. Θόδωρος, κάτοικος επίσης της περιοχής, που μας ακούει από δίπλα μας λέει: «Είμαστε σκατολαός εμείς οι Έλληνες. Μόνο με χούντα συμμορφωνόμαστε»!

Καθώς πιάνω συζήτηση με την κυρία Ευαγγελία, δίπλα μας μια ομάδα πολιτών συζητά με την κυρία Γωγώ για το βράδυ του συμβάντος. Η κυρία Ευαγγελία είναι 63 χρονών και έρχεται συχνά στην περιοχή λόγω των χημειοθεραπειών που κάνει εκεί κοντά. Μου λέει χαρακτηριστικά: «Σήμερα το πρωί, πήγα εδώ πιο πάνω για να πιω ένα καφέ. Όταν είδα δύο νεαρούς αστυνομικούς να μπαίνουν στο κατάστημα τους πλησίασα και είπα στον υπάλληλο: τους κερνάω εγώ τους καφέδες τους, δίνοντάς του 5 ευρώ. Τα παιδιά μου αρνήθηκαν λέγοντάς μου, τουλάχιστον μόνο τον έναν. Αλλά τι αξία έχουν δύο καφέδες; τους είπα. Αν εγώ κινδυνέψω, εσείς θα τρέξετε πίσω από τον κάθε έναν εγκληματία διακινδυνεύοντας τις ζωές σας, τους είπα, κι εκείνα συγκινήθηκαν». Καθώς μου εξιστορεί αυτά, συνειδητοποιούμε πως στη διπλανή παρέα τα πνεύματα οξύνθηκαν.

altΕγώ και η κυρία Ευαγγελία, πλησιάζουμε. Συνειδητοποιώ πως συζητούνε για το πόσο αναποτελεσματική είναι η ελληνική αστυνομία. Κάθομαι και ακούω με έκπληξη διάφορα επιχειρήματα τύπου: «Και που ήταν το ελικόπτερο την στιγμή του συμβάντος; Γιατί δεν περικύκλωσαν την περιοχή; Να τους κλείσουν το δρόμο; Να τους ακολουθήσει το ελικόπτερο όπως κάνουν οι αμερικάνοι στις ταινίες»; Ένας μεσήλικας, ο κύριος Μιχάλης αντάλλασσε έντονες κουβέντες με τον κ. Θόδωρο. Εκεί πλησίασε κι ένας ασφαλίτης με πολιτικά. Καθώς ακούει το θέμα της συζήτησης τους διακόπτει με έντονο ύφος. «Εκείνο το βράδυ ήμουν πίσω από τους ληστές» και καθώς μας δείχνει το πιστόλι του λέει «με αυτό το πιστόλι έριξα επτά σφαίρες στο αυτοκίνητό τους». Μας αφήνει. Κάνει μια μικρή βόλτα και ξαναγυρίζει, προσθέτοντας: «Ακόμη κι εγώ που είμαι 30 χρόνια στην υπηρεσία το ίδιο λάθος θα έκανα. Γιατί δεν θα περίμενα ότι θα βρισκόμουν ξαφνικά μπροστά στους ληστές». Ο κόσμος άρχισε να τον κράζει, κι εκείνος άρχισε να τους ρωτάει εκνευρισμένος: «δουλεύεις στο σώμα ρε; Έχεις βρεθεί σε συμπλοκές; Αφού δεν γνωρίζεις, πως έχεις άποψη; Σε τέτοιες περιπτώσεις βαδίζεις στα τυφλά. Άσε που οι οργανωμένοι εγκληματίες έχουν ασύρματο και μας ακούνε»!

Αφού με χαιρέτησε η κυρία Γωγώ λέγοντάς μου «γεια σου νέε μου και να προσέχεις», μετά από λίγη ώρα έφυγε και η κυρία Ευαγγελία. Κι ενώ εγώ μάταια προσπαθούσα να αποσπάσω πληροφορίες από τον μεσήλικα ασφαλίτη, ο οποίος έκανε στρεσαρισμένος βόλτες πάνω κάτω, με πλησίασε ο κύριος Μιχάλης.

Ο κύριος Μιχάλης, όπως έμαθα από τον ίδιο, ήταν συνταξιούχος αστυνομικός. Καθώς είχε ακούσει τις τοποθετήσεις μου στην όλη συζήτηση μου λέει: «Θέλω να σε ρωτήσω κάτι και να το θυμάσαι αυτό: Τελικά θέλουμε αστυνόμευση ή όχι; Αν δεν θέλουμε, όπως κραυγάζουνε ηλίθια μερικές αναρχικές ομάδες, πως θα διασφαλιστεί η τάξη και η ασφάλεια; Κι αν θέλουμε, τι στάση πρέπει αυτή η αστυνομία να κρατάει»; Μου βγάζει από την τσέπη του το πορτοφόλι του. Καθώς το ανοίγει, μου δείχνει τις δύο φωτογραφίες των γιων του και μου λέει: «ο ένας είναι αστυνομικός, ο άλλος καταδρομέας». Και συνεχίζει: «και αυτή είναι η κόρη μου». Κοιταζόμαστε στα μάτια. «Κάθε μέρα τρέμω μην πάθουν τίποτα. Εργάζονται με κίνδυνο τις ζωές τους. Τα παιδιά που μπαίνουν στα σώματα ασφαλείας δεν είναι γόνοι πλούσιων οικογενειών, είναι φτωχόπαιδα. Τα παιδιά των εύπορων οικογενειών ή αδιαφορούν παντελώς για το τι γίνεται γύρω τους, γιατί όλα τα βρίσκουν έτοιμα, ή εντάσσονται στις αναρχικές ομάδες σπάζοντας και ρημάζοντας τις περιουσίες του κοσμάκη». Ο κύριος Κώστας τον διακόπτει: «Όλοι νομίζουν σήμερα πως είναι γνήσιοι Έλληνες, και το μόνο που ξέρουν είναι είτε να βρίζουν είτε να καταστρέφουν. Όταν το '74 πήγα στην Κύπρο, στο πρώτο γράμμα που μου έστειλε ο πατέρας μου, μου έγραφε: Αν δεν τελειώσει ο πόλεμος μην τολμήσεις να επιστρέψεις. Όπως εγώ πολέμησα στα αλβανικά σύνορα το 40 το ίδιο οφείλεις να κάνεις κι εσύ. Ακόμη το φυλάω εκείνο το γράμμα. Ακόμη μέσα μου κουβαλάω ένα βλήμα. Αυτό για μένα σημαίνει αγαπάω την Ελλάδα. Σήμερα τα παιδιά μεγαλώνουν σε γυάλινο κόσμο. Τέσσερα εγγόνια έχω, το καθένα από αυτά έχει και διαφορετικές απόψεις. Δεν υπάρχουν αξίες νεαρέ μου σήμερα. Δεν υπάρχει παιδεία. Υπάρχει υποκρισία ακόμη και στους ίδιους τους γονείς αυτών των παιδιών. Το λέω ακόμη και στο γιο μου και νευριάζει». Ο κυρ. Μιχάλης γυρίζει και του απαντά: «Έτσι ακριβώς είναι. Όταν βλέπεις στις πορείες εκπαιδευτικούς να πετούν νεράντζια στους αστυνομικούς αναρωτιέσαι: Αυτοί είναι οι πανεπιστημιακοί, οι μορφωμένοι; Αυτό είναι το παράδειγμα που δίνουν στους μαθητές και τους φοιτητές τους»;

Του μιλώ για το περιστατικό που ήρθε ένας ΜΑΤατζής και με χτύπησε κι εγώ δεν έκανα καμία κίνηση να του ανταποδώσω. Ο κυρ. Μιχάλης μου απαντά: «Έχεις δίκιο. Έχουμε πολλούς μπάσταρδους φασίστες στο σώμα. Αλλά αυτό ισχύει σε όλες τις τάξεις της κοινωνίας. Δεν είναι όλοι το ίδιο! Και έξω στην κοινωνία υπάρχουν μπάσταρδοι φασίστες, κουμουνιστές, αναρχικοί. Δεν είναι όμως όλοι το ίδιο. Μια φορά σε μια σύλληψη που κάναμε, ένας αναρχικός έσκισε μπροστά μου, το σήμα του συναδέλφου μου και το έβαλε επιδεικτικά στα αρχίδια του. Ο άλλος τον έριξε κάτω κι άρχισε να τον χτυπά με κλοτσιές στα πλευρά. Εγώ κι ακόμη ένας τον σταματήσαμε. Ο καθένας είναι άξιος ανάλογης αντιμετώπισης. Θα σου πω αυτό και να το θυμάσαι. Προχθές στην κηδεία των δύο νεαρών αστυνομικών κατέβηκε μισό εκατομμύριο κόσμου. Αστυνομικοί και κόσμος ακολουθούσαν την πομπή μαζί. Γιατί αυτό δεν έγινε τον Μάιο με τους υπαλλήλους της Marfin; Γιατί δεν έγινε στην κηδεία του Γρηγορόπουλου; Γιατί αν εμείς οι αστυνομικοί κατεβαίναμε στην κηδεία του Γρηγορόπουλου προς συμπαράσταση, θα μας έκραζε το πανελλήνιο! Προχθές στην κηδεία των παιδιών ήμουν παραδίπλα από τον Μητσοτάκη. Κανείς δεν είπε κουβέντα. Τον Γεωργιάδη τον διώξανε οι ίδιοι οι αστυνομικοί κακήν κακώς. Και καλά του κάνανε[...]. Εκείνος είπε απλά: εντάξει παιδιά, αφού δεν θέλετε θα φύγω. Αλλά το ίδιο θα έπρεπε να κάνουμε με όλους αυτούς τους ψεύτες τους πολιτικούς. Γιατί όλοι τους ευθύνονται για την κατάντιά μας». Καθώς με χαιρετά, μου ξανά θυμίζει: «Αυτό που σε ρώτησα να το θυμάσαι και να το γράψεις! Πως την θέλουμε εμείς οι πολίτες την αστυνομία»;



Σάββατο, 26 Φεβρουαρίου 2011

Πως συνελήφθησαν 16 πολίτες τη Τετάρτη (23/2/2011)

Ήταν γύρω στις 7.10μμ όταν έφτασα σπίτι μετά την πορεία της 23-02-11. Ένα μήνυμα στο facebook ήταν αρκετό για να κατέβω και πάλι, πίσω, Σύνταγμα! Καλούσαν τον κόσμο να κατέβει προς ένδειξη διαμαρτυρίας(?)! Ο λόγος, ένα γκρουπ στο facebook που αριθμεί πάνω από 4000 μέλη, αλλά στην πλατεία Συντάγματος είχαν μαζευτεί μόλις 30 -το πολύ 40- άτομα.

Αρχικώς μου έκανε εντύπωση! Μια διμοιρία έστεκε μπροστά στην σχετικά μικρή ομάδα πολιτών που ήταν συγκεντρωμένη. Έβριζαν το ΠΑΣΟΚ και την Αστυνομία. Αλλά τίποτε περισσότερο. Δυο πετρούλες μονάχα πέσανε, από πλάγια, προς τα ΜΑΤ. Μέχρι που σε κάποια φάση τα ΜΑΤ έσπρωξαν τους διαδηλωτές προς τα κάτω, απομακρύνοντάς τους από την πλατεία. Εκεί έπεσαν κανα δύο κροτίδες λάμψης και ένα δακρυγόνο. Οι διαδηλωτές μπήκαν στα Mc Donald's! Βλέποντάς το κι αυτό είπα: Σίγουρα δεν είναι αναρχικοί. Αλλά τι ήταν; Ένας μεσήλικας καθώς κατέβαινε την Ερμού με την πολυτελέστατη μοτοσυκλέτα του, την πάρκαρε στην μέση του δρόμου. Από την μία τα ΜΑΤ και από την άλλη οι εξεγερμένοι νέοι. Του είπα πως δεν ήταν κατάλληλος χώρος για να παρκάρει. Κι εκείνος αφελής μου εξήγησε πως άφησε το κράνος του και τα πράγματά του στα Mc Donald's και θα πήγαινε για να τα πάρει. Αφού του πρόσεξα τη μοτοσυκλέτα και αφού του ζήτησα να κάνει γρήγορα, καθώς αυτός γύρισε μετά από 2-3 λεπτά μου λέει. Τι παράνοια είναι αυτή; Του λέω μόνο παράνοια; Εδώ το πρωί σπάζανε τις πολυεθνικές και τώρα μπαίνουν στα Mc Donald's! Μου απαντά: Α, δεν είδες; Κλείσανε τα φώτα και τους διώξανε και τα παιδιά τους απείλησαν πως «αν κλείσετε θα σας τα σπάσουμε όλα». Κι έμεινα και πάλι, με την απορία! Άλλη εικόνα είχα σχηματίσει για τους αναρχικούς. Κάτι δεν κολλούσε. Τελικά, τα πνεύματα κάλμαραν και ο λιγοστός κόσμος ξανά πήγε στην πλατεία Συντάγματος. Μαζί και τα ΜΑΤ. Και εκεί έγινα μάρτυρας μιας απίστευτης εικόνας!

Μπάτσοι στεκόντουσαν στις δύο εισόδους αριστερά και δεξιά του Μετρό Συντάγματος. Και εκεί είχαν στηθεί πηγαδάκια. Πηγαδάκια όχι όμως μεταξύ μπάτσων. Ούτε πηγαδάκια μεταξύ διαμαρτυρομένων πολιτών. Πηγαδάκια μεταξύ μπάτσων-πολιτών! Στην αρχή νόμιζα στραβώθηκα: Αναρχικοί έπιασαν συζήτηση με την αστυνομία; Και τότε αποκαλύφθηκε πως τελικά δεν ήταν αναρχικοί οι περισσότεροι. Μάλλον, κανείς! Στην καλύτερη αποδείχθηκαν οπαδοί του ΣΥΡΙΖΑ και στην χειρότερη απλοί πολίτες, άσχετοι.

Έτσι, καθώς ανηφόριζα την πλατεία πλησίασα το δεξιό πηγαδάκι. Κι εκεί έγινα μάρτυρας μιας απίστευτης συζήτησης. ΜΑΤατζήδες, δίχως τις μάσκες τους, προσπαθούσαν να επιχειρηματολογήσουν σε όσα τους έλεγαν οι διαμαρτυρόμενοι πολίτες. Πέντε πολίτες ρωτούσαν, ένας απαντούσε. Άλλοτε συμφωνούσαν οι ΜΑΤατζήδες με τους πολίτες και άλλοτε οι πολίτες με τους ΜΑΤατζήδες. Ακούστηκαν εκατοντάδες ερωτήσεις. Από τις πιο συχνές μέχρι τις πιο παράλογες! Είναι χέρι-χέρι αστυνομία και Χρυσαυγίτες-φασίστες-εθνικιστές; Γιατί στις κλούβες υπάρχει η ελληνική σημαία; Είναι πιο Έλληνες μήπως; Στην πρώτη ερώτηση ακολούθησε άρνηση των ΜΑΤατζήδων. Χάβρα «των Ελλήνων»! Κι εκεί παρενέβει κι εγώ: «Και μονάχα το γεγονός ότι κάθεται και συζητά μαζί σου σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν είναι φασίστας» του είπα. Και οι μισοί και περισσότεροι από το πλήθος συμφώνησαν μαζί μου. Την δεύτερη απάντηση την έδωσε ο ίδιος ο ερωτώμενος: «Για ποιο λόγο υπάρχει η σημαία στη Βουλή; Για ποιο λόγο υπάρχει στα σχολεία; Γιατί αυτοί να είναι πιο έλληνες από εμάς»; Ένας ΜΑΤατζής, μάλιστα, τους είπε: «Αν σας αφήσουμε να εισβάλετε στη Βουλή, αμέσως καταργείται το κράτος και το σύνταγμα και ακολουθεί μπάχαλο». Και πήρα το λόγο εγώ: «Εμείς οι 30 σήμερα είμαστε η μειοψηφία, που είναι τα υπόλοιπα εκατομμύρια έλληνες; Γιατί μόνο μερικές χιλιάδες αντιδρούν ενώ οι υπόλοιποι τους ψηφίζουν; Μια μειοψηφία θα αποφασίσει για το σύνολο»; Αλλά οι ερωτήσεις ήταν πολλές από τον κόσμο. Και επειδή όταν ρωτάς στην πραγματικότητα αποδέχεσαι ότι δεν ξέρεις, οι περισσότεροι έμειναν σιωπηλοί και άλλοι αρκέστηκαν σε βρισιές.

Έτσι έπιασα συζήτηση με τον Αλέξανδρο, τον Δημήτρη και μια κοπελιά. Και όλοι συμφωνήσαμε πως το «σπάσιμο» της ιδιωτικής ή της κρατικής περιουσίας δεν ήταν λύση, αλλά περισσότερο εξέφραζε απογοήτευση, που μεταφραζόταν σε στάση αντίδρασης-εκτόνωσης. Μάλιστα η κοπελιά μου είπε: «Και μου άρεσε η όλη συζήτηση». Και αφότου ανταλλάξαμε τηλέφωνα και facebook αποχαιρετιστήκαμε.

Οπότε κι εγώ ακολούθησα τους υπολοίπους 15 που πήγαν και στάθηκαν μπροστά στο ξενοδοχείο «King George». Οι απόψεις μου όμως, για τους ΜΑΤατζήδες ήταν μάλλον αρεστές. Όταν πλησίασα, μου φώναξαν οι μπάτσοι: «Φύγε»! Αλλά και μερικών εκ των διαδηλωτών τους ήταν αρεστές, και μου είπαν: «Έλα»! Και έτσι μπήκα μέσα στον κλοιό των μπάτσων. Ένας εξ αυτών μου είπε «θα τους προσαγάγουμε ...» Και τον ρώτησα: «Και τι σημαίνει αυτό; Λερώνεται ποινικό μητρώο; Δεν μπορώ να είμαι και εγώ»; Και μου απαντά: «Εφόσον φανεί ότι είσαι καθαρός δεν υπάρχει πρόβλημα». Οπότε κι εγώ παρέμεινα μέσα στον κλοιό των Μπάτσων.

Αφού ενημέρωσα μια φίλη μου, που με περίμενε για να βγούμε, άνοιξα συζήτηση με τα υπόλοιπα άτομα που μέχρι πρότινος έβριζαν την αστυνομία και έκαναν χειρονομίες. Και εκεί κατάλαβα ότι κανείς τους δεν ήταν αναρχικός! Οι περισσότεροι ήταν ή άσχετοι με κόμματα ή οπαδοί του ΣΥΡΙΖΑ. Χέστηκαν σχεδόν όλοι και με το ζόρι οι μπάτσοι τους κράτησαν στον κλοιό. Μονάχα ένας ξέφυγε τρέχοντας! Και έτσι έπιασα συζήτηση με την Μάγδα, η οποία με πέρασε για ασφαλίτη και άρχισε να με «ειρωνεύεται». Αυτό ήταν! Έπεσα κι εγώ απάνω της για να την «φάω»! Και ενώ όλους τους είχαν πάρει τα περιπολικά διαπίστωσα πως είχα μείνει μονάχα εγώ, η Μάγδα και η φίλη της. Και «του πατέρα σου (που αποδείχθηκε πεθαμένος)» και «του πατέρα μου (πάλι πεθαμένος)» φτάσαμε σε σημείο ο ένας να θέλει να μαλλιοτραβήξει τον άλλον. Και να σου το περιπολικό! Και ενώ οι αγωνίστριες έβαζαν όλη τους τη δύναμη αντιστεκόμενες, εγώ προχώρησα απτόητος μπροστά.

Ο υπεύθυνος μου λέει, «εσύ πέρασε μπροστά», κι εγώ ο άσχετος κάνω κίνηση κι ανοίγω την πόρτα του περιπολικού. Και μου φωνάζει: «Περίμενε, που πας»; Σταματάω και τον κοιτώ. Βάζει τα χέρια του στις τσέπες μου. «Το πορτοφόλι μου ... και τα κλειδιά μου» του λέγω. Και βγάζει ένα ζευγάρι χειροπέδες. Κι εγώ κάνω την κίνηση για να μου τις περάσει. Και μπαίνω πρώτος στο περιπολικό. Και καθώς είμαι μέσα, η Μάγδα συνεχίζει να με κράζει! Κι ένας μπάτσος από την διμοιρία μου λέει: «Όπως βλέπεις φίλε, δεν βγάζεις άκρη». Και αφού περνούν δια της βίας τις χειροπέδες και στις άλλες δύο μαζί, τις βάζουν στο περιπολικό κι αυτές. Κι εκεί όλα έγιναν κατανοητά για τις «αγαπητές» συνεπιβάτισσες.

Η Μάγδα έπαθε σοκ(!): Μου είχαν φορέσει χειροπέδες σαν κι εκείνη! Αφού στραβοκατάπιε αρχικώς, άρχισε να μου βγάζει τα «σάπια»: «Συγνώμη, πραγματικά συγνώμη, ήμουν στρεσαρισμένη, σε είχα περάσει για ασφαλίτη». Κι εγώ της απαντώ: «Δεν τρέχει τίποτα. Δεν είσαι η μόνη». Και καθώς καθόμαστε δίπλα-δίπλα, ρωτάει τον αστυνομικό μπροστά: «Δεν θα μας δείρετε ε»; Κι εγώ της απαντάω: «Θα μας κρεμάσουν ανάποδα και θα μας χτυπούν στα πόδια». Και ο αστυνομικός γελώντας τις κάνει: «Έτσι»! Και τότε με ρωτά ο μπάτσος εμένα πρώτον: «Πες μου τα στοιχεία σου: Ονοματεπώνυμο, όνομα πατέρα, μητέρας, ημερομηνία γεννήσεως και διεύθυνση κατοικίας». Κι ενώ εγώ άρχισα πρόθυμος να τα λέω, εκείνες αρνήθηκαν φωνάζοντας: «Δεν λέμε τίποτα αν δεν μιλήσουμε πρώτα με το δικηγόρο μας». Κι καθώς εγώ τα ξεφούρνιζα όλα οι άλλες μιλούσαν παράλληλα στο κινητό! Και καθώς οι ίδιες δεν κατάλαβαν χριστό από όσα τις είχε πει ο δικηγόρος τους, για κάθε μίας ξεχωριστά, ο αστυνομικός τις εξηγούσε: «Αν δεν μας πείτε τα στοιχεία σας, μπορεί να θεωρηθεί άρνηση προς τις αρχές και να μπείτε μέσα για 6 μήνες». Και αμέσως τα ξεφούρνισαν όλα φυσικά. Έτσι γίναμε φίλοι και ανταλλάξαμε τηλέφωνα μετέπειτα.

Ήμασταν συνολικά 16 άτομα. Αφού καθίσαμε για περίπου δύο ώρες -και κάτι- στον 11ο  όροφο της Γ.Α.Δ.Α. και έναν-έναν μας έκαναν εξακρίβωση στοιχείων, έπειτα μας άφησαν. Όμως ένα μικρό περιστατικό μου έδωσε την δυνατότητα να συνειδητοποιήσω μια λεπτομέρεια!

Σε κάποια φάση πήγα να τραβήξω με το κινητό μου μια φωτογραφία και με είδε, και με πλησίασε με απειλητικό ύφος ένας ασφαλίτης! Μου αρπάζει από τα χέρια το κινητό και μου λέει: «Τι θέλεις; Να σου το σπάσω; Βλέπεις πόσο καλά σας συμπεριφερόμαστε». Κι εκεί συνειδητοποίησα πως έκανα μαλακία! Και συνεχίζει: «Αφού σας ενημερώσαμε εξ' αρχής. Δεν βγάζουμε φωτογραφίες εδώ». Και πραγματικά του ομολογώ πως δεν το άκουσα και πως είχε δίκιο. Έτσι, αφότου έσβησα την φωτογραφία και αφότου τσέκαρε αν είχα τραβήξει άλλες, με άφησε. Το δημοσιογραφικό ένστικτο στη Γ.Α.Δ.Α. δεν πιάνει. Και έτσι έπιασα συζήτηση μαζί του! Και πραγματικά ακούγοντας την φίλη της Μαγδαληνής να μου λέει: «Αφού τα βρήκατε εσείς, τέλος!»(εννοώντας τη φίλη της -εκείνη γελούσε) ... ο ασφαλίτης με ρωτά: «Δεν είστε μαζί»; Και καθώς προσπαθώ να του εξηγήσω πως σκατά βρέθηκα κι εγώ εκεί, μου έρχεται στο μυαλό μια συζήτηση από τον προηγούμενο Δεκέμβρη, όταν στα γεγονότα εις μνήμη του Γρηγορόπουλου βρέθηκα έγκλειστος σε μια πολυκατοικία στα Εξάρχεια μαζί με αναρχικούς. Και τα πιτσιρίκια μου λέγαν «φάγαμε ξύλο κατά την προσαγωγή μας», ολοκληρώνοντας «αλλά κι εμείς τους γαμήσαμε στις βρισιές». Και τότε κατάλαβα την ερώτηση της Μάγδας μέσα στο περιπολικό! Μόνο που η Μάγδα δεν ήταν αναρχική ... δεν είπα τίποτα. Έγινα φίλος με όλους! Τους έδωσα τα πραγματικά μου στοιχεία και τον αριθμό του τηλεφώνου μου. Και τους κάλεσα και στο πάρτυ της Ένωσης Άθεων. Και όλοι μου χαμογέλασαν, υποσχόμενοι πως θα έρθουν...

Εκτός από ταλαιπωρία όμως, επιβραβεύθηκα για τον κόπο μου! Γνώρισα μια συνάδελφο επίσης άσχετη με κόμματα, τη Μελίνα, που τελικά με γνώρισε στο δημοσιογραφικό της γραφείο και ομολογώ πως βρήκα συνεργάτες. Για άλλη μια φορά η ειλικρίνεια αποδείχθηκε σωτήρια.

Ο Καζαντζάκης κάποτε είχε πει: «Δέ φοβάμαι τίποτα. Δεν ελπίζω τίποτα. Είμαι λέφτερος». Αλλά εγώ διαφωνώ εν μέρει! Θα έλεγα πως: «Δέ φοβάμαι τίποτα. Ελπίζω πολλά! Είμαι λέφτερος». Γιατί είμαι αυτός που είμαι πραγματικά. Και έχω μάθει πρώτα να είμαι ειλικρινής με τον εαυτό μου και με τους άλλους. Κι αυτό μου δίνει αισιοδοξία από μόνο του. Γιατί ελπίζω, πρώτα σε αυτό που θα μπορέσω να καταφέρω μονάχος μου.

(σύντομα και το υπόλοιπο κείμενο από την πορεία της ίδιας ημέρας)


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

Η παρούσα εγγραφή όταν πρωτοδημοσιεύτηκε στο facebook δημιούργησε αντιδράσεις. Γιατί παρουσίαζα τα γεγονότα όπως ακριβώς συνέβησαν και φυσικά ήταν η πρώτη φορά που καταγράφτηκε μια μαρτυρία δίχως να εκφέρει το μίσος προς την αστυνομία. Δεν αφαίρεσα τίποτα, εκτός από το περιστατικό μιας κοπέλας που λιποθύμησε στην μέση της Σταδίου όταν έσκασε δίπλα της μια κροτίδα και ενός νέου (ένας εκ των 16 συλληφθέντων) ο οποίος είχε μεθύσει και όντας γυμνός από την μέση και πάνω μπήκε στο σιντριβάνι. Παρά ταύτα, όπως συμβαίνει με κάθε παρατηρητή που καταγράφει μια μαρτυρία όπως ακριβώς την είδε, δίχως προσθήκες και υπερβολές, δίχως προκαταλήψεις και λάσπες, δέχθηκα αρνητικά σχόλια ότι τάχα η αφήγησή μου έδειχνε επιείκεια προς την πλευρά της αστυνομίας και όχι προς τους πολίτες που διαμαρτυρήθηκαν ειρηνικά. Επίσης άκουσα σχόλια πως η αφήγησή μου μοιάζει με αφήγηση ενός παιδιού πρώτων τάξεων του δημοτικού.

Χαίρομαι όταν συναντώ άτομα που από την μία ενδιαφέρονται για κοινωνικοπολιτικά θέματα στα σοβαρά και από την άλλη, ενώ συγκαταλέγονται ανάμεσα στους μάρτυρες που σύρθηκαν μέχρι τη Γ.Α.Δ.Α. υστερούν σε βασικές γνώσεις. Η διαμαρτυρία το βράδυ της Τετάρτης στο Σύνταγμα αν και δεν είχε καμία αντίδραση βιαιότητας (δηλ. πέτρες, μολότωφ κ.λ.) είχε αντιδράσεις λεκτικής βίας (ύβρεις προς την αστυνομία), οι οποίες συγκαταλέγονται μεν στην βία αλλά στην χώρα μας έχουν γίνει σύνηθες φαινόμενο. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος η διαμαρτυρία δεν ήταν απόλυτα ειρηνική, μιας και υπήρξαν πολλές άλλες διαμαρτυρίες στο παρελθόν, στις οποίες απουσίαζε παντελώς ακόμη και η λεκτική βία (π.χ. λαϊκές συγκεντρώσεις μετά την 5/5/10).

Η Χάννα Άρεντ είχε εξηγήσει εκτενώς το θέμα της βίας, λέγοντας μεταξύ άλλων πως καμία κυβέρνηση όσο δικτατορική κι αν είναι, δεν βασίζεται αποκλειστικά στα μέσα της βίας. Δίνοντας το παράδειγμα του ολοκληρωτικού καθεστώτος, εξηγεί ότι η βάση της ισχύος αυτού, είναι η μυστική αστυνομία και το δίκτυο των πληροφοριοδοτών. Η υπεροχή της δύναμης έναντι της βίας θα κινδύνευε μονάχα αν είχαμε στρατιώτες-ρομπότ, όπου θα εξαλειφόταν εντελώς ο ανθρώπινος παράγοντας αυτών. Στις εσωτερικές υποθέσεις η βία είναι η τελευταία διέξοδος της δύναμης, γιατί όπως εξηγεί η Άρεντ, αφορά μεμονωμένα άτομα τα οποία, τρόπον τινά, αρνούνται να υποκύψουν στη συναίνεση της κοινωνίας. Η διαμαρτυρία της 23/2/11 ήταν ένα είδος εκτόνωσης.

Μερικά συνθήματα, αν δεν συνοδεύονται και από ενημέρωση του κόσμου δεν έχουν απολύτως κανένα νόημα. Τι θα πει για παράδειγμα «να καεί, να καεί το μπουρδέλο η βουλή»; Καταστροφή; Βανδαλισμός; Ξέσπασμα; Οργή; Η αστυνομία περίμενε μέχρι την διάλυση -η οποία όμως αργούσε. Πολλά άτομα έφυγαν. Και περαστικοί, καθώς περνούσαν για να επιβιβαστούν στο ΜΕΤΡΟ, μας έλεγαν τις απόψεις τους. Ελάχιστα άτομα όμως αντάλλαξαν απόψεις με περαστικούς. Ζήτημα να ήμασταν 3-4. Οι περισσότεροι ήταν απορροφημένοι κραυγάζοντας συνθήματα κατά της αστυνομίας και κατά της κυβέρνησης.

Ο τρόπος διατύπωσης του κειμένου, που έφερε και την αντίδραση στο facebook, είναι καθαρά αφηγηματικός. Δεν πρόσθεσα καμία κρίση δική μου για τον απλούστερο λόγο επειδή θα έχανε την αξιοπιστία του. Αυτή η αξιοποιστία της ενημέρωσης δεν συναντάτε συνήθως στα άρθρα των εφημερίδων. Γιατί δεν υπάρχει, για παράδειγμα, απόλυτα αντικειμενική εφημερίδα; Γιατί, ο κάθε αναγνώστης θέλει να διαβάσει σε αυτήν εκτός από την είδηση και την προσωπική γνώμη του δημοσιογράφου ή της εφημερίδας. Όταν αυτή η γνώμη είναι σύμφωνη με την άποψη του αναγνώστη η είδηση λέμε ότι αποκτά σάλτσες. Όταν η γνώμη είναι αντίθετη με την άποψη του αναγνώστη λέμε ότι η είδηση αποκτά την μορφή λάσπης. Στην πραγματικότητα και οι δύο μορφές ενημέρωσης είναι εξίσου επικίνδυνες, γιατί ενώ δεν έχουμε ολοκληρωμένη γνώμη και άποψη ταυτιζόμαστε με τη γνώμη και την άποψη του άλλου. Έτσι, η κάθε εφημερίδα στοχεύει στο δικό της αναγνωστικό κοινό. Κι αν δεν έχει, κοιτά να πάρει αναγνώστες είτε άλλης εφημερίδας με την οποία συμπλέει είτε βάσει του πολιτικού χώρου και του εύρους αυτού που θα επιδιώξει. Επομένως, το κείμενο το απογύμνωσα από συναισθηματισμούς και το διατύπωσα με λεπτομέρειες τόσες, όσες χρειάζονταν για δοθεί η είδηση αντικειμενικά.

Η αστυνομία με τις διμοιρίες της, έμεινε μέχρι το βράδυ για μια μικρή ομάδα πολιτών, για τον ίδιο ακριβώς λόγο που κάνει την παρουσία της στη διασταύρωση Θεμιστοκλέους και Ακαδημίας ανεξαρτήτου αν υπάρχει ή δεν υπάρχει διαδήλωση. Η εντολή άλλωστε σε ημέρες πορείας είναι όσο υπάρχει έστω και μια ομάδα διαδηλωτών να παραμένει εκεί.

Παρότι η νομοθεσία απαγορεύει την εξύβριση του σώματος, ο νόμος αυτός δεν εφαρμόζεται σε πορείες και διαμαρτυρίες και ο λόγος είναι προφανής: Θα έπρεπε να συλληφθούν χιλιάδες! Η κίνηση από την μία των ΜΑΤ να εκδιωχθούν οι διαμαρτυρόμενοι πολίτες από την πλατεία σε συνδυασμό με την κίνηση των πολιτών να σταθούν στην είσοδο του ξενοδοχείου «King George», ήταν αυτό που έδωσε στην αστυνομία την δυνατότητα να προβεί σε συλλήψεις. Το θεωρώ διόλου απίθανο οι ίδιοι οι υπάλληλοι του ξενοδοχείου να το ζήτησαν, μιας και με το που φθάσαμε εκεί, το ξενοδοχείο κατέβασε ρολά και αμπαρώθηκε.

Για να κλείσω, συνθήματα όπως «Μπάτσοι, Γουρούνια, δολοφόνοι», έχουν καταντήσει κλισέ. Η πλειοψηφία του κόσμου έχει κουραστεί από την μία με τον ξύλινο λόγο των πολιτικών και από την άλλη με τις ύβρεις των διαδηλωτών. Ως αποτέλεσμα, δεν δίνει σημασία. Για αυτό θα πρέπει αντί να βρίζουμε την αστυνομία, το κράτος, τις κυβερνήσεις, αντί να σπάμε ιδιωτικές και δημόσιες περιουσίες, να επενδύσουμε περισσότερα στο διάλογο τόσο με τους αστυνομικούς όσο και με τους απλούς πολίτες. Αυτό έγινε στην διαδήλωση της 23/2/11. Μπορεί να έχει ξαναγίνει. Και σίγουρα θα ξαναγίνει. Ας εκμεταλλευτούμε αυτές τις ευκαιρίες και ας δείξουμε τι πραγματικά σημαίνει ειρηνική διαδήλωση. Ας δείξουμε ότι δεν μας χωρίζει τίποτα εμάς τους πολίτες από τους ανθρώπους που δουλεύουν στα σώματα ασφαλείας. Γιατί κι αυτοί πολίτες λέγονται. Μονάχα έτσι θα μπορέσουμε να φέρουμε την αλλαγή που επιζητούμε. Ειδάλλως, η βία θα φέρνει βία και οι μειοψηφίες των αντιδρούντων θα μένουν ασήμαντες μειοψηφίες της μάζας.

 

ΓΙΑ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:

«Mια πρώτη μαρτυρία για τις 23 Φλεβάρη-Κατι καινούργιο γεννιέται».


Τετάρτη, 29 Δεκεμβρίου 2010

Η Φωτογραφία που Στιγμάτισε το 2010

Η ζωγραφιά της μικρής Λυδίας έξω απο την τράπεζα Marfin Εγνατία Bank τον περασμένο Μάιο.

Αυτή η παιδική ζωγραφιά, ήταν κολλημένη έξω από την τράπεζα Marfin Εγνατία όπου άφησαν την τελευταία τους πνοή τρεις υπάλληλοί της τον περασμένο Μάιο. Νομίζω ήταν ότι πιο δυνατό διατυπώθηκε φέτος σε αυτή τη χώρα. Αυτό που ένα μικρό παιδί μπορεί και ρωτάει, μοιάζει πολύ με την ερώτηση που μπορεί και θέτει η φιλοσοφία, η οποία ερώτηση δεν είναι ουτοπική, αλλά μας καλεί να τις δώσουμε μια απάντηση. Όταν είχα πάει μαζί με τον Ηλία να πάρω πλάνα από την κατεστραμμένη τράπεζα (αρχές Ιουλίου), γίναμε η αφορμή ένας μεσήλικας περαστικός να προσέξει τη ζωγραφιά της μικρής Λυδίας στον τοίχο. Κοντοστάθηκε. Κάρφωσα το βλέμμα μου πάνω του. Ήθελα να δω την αντίδρασή του. Έκανε σαν να τον χτύπησαν, ανατρίχιασε, σα να μην ήθελε να είναι στο σημείο που ήταν· έφυγε βιαστικός.


Τετάρτη, 1 Δεκεμβρίου 2010

Η μικρή γκαρσονιέρα ενός φτωχού φοιτητή

Σάββατο πρωί. Έχω κλείσει ραντεβού με την ιδιοκτήτρια του σπιτιού όπου μένω. Την περιμένω στο σπίτι μου. Μαζί της θα έρθει κι ένας υποψήφιος αγοραστής. Είναι γύρω στις ένδεκα. Το κουδούνι χτυπά. Καθώς ανοίγω την πόρτα αυτή χτυπάει στην απλώστρα με τη μπουγάδα. Το χολ είναι στενό. Καθώς περνούν με τον κώλο μπροστά από την απλώστρα ο αγοραστής μονολογεί: «Βράχηκα»! «Ναι χθες το βράδυ έβαλα πλυντήριο» του εξηγώ. «Γιατί δεν απλώνεις στην αυλή; Αφού δεν βρέχει» μου κάνει η Κατερίνα. «Όταν δεν βρέχει, χέζει» της λέγω. Με κοιτά με απορία. Το ίδιο και ο υποψήφιος αγοραστής. «Τα περιστέρια Κατερίνα» της εξηγώ. «Τι CD κρέμασα στην απλώστρα, τίποτα». Κοιτούν την απλώστρα. Άνάμεσα στα σώβρακα, ένα CD του Νταλάρα ακόμη κρέμεται ξεχασμένο. Ακριβώς δίπλα στην απλωμένη μπουγάδα το τραπέζι όπου τρώω. «Καλά δεύτερο άτομο πως χωρά να καθίσει στο τραπέζι» με ρωτά με απορία ο τύπος. «Ποιος σου είπε εσένα ότι δεν χωράει» του κάνω με σοβαρό ύφος. Και συνεχίζω: «Απλά η απλώστρα μεταφέρεται στο υπνοδωμάτιο. Σκέφτομαι μάλιστα να τις περάσω και ρόδες στο σιδερά για να είναι πιο ευέλικτη, ιδίως όταν πλένω τις κουβέρτες».

Η Κατερίνα του δείχνει την κουζίνα. Τον ανοξείδωτο αποροφητήρα και τα καινούργια ντουλάπια από το ΙΚΕΑ. Μου ζητά την άδεια να ανοίξει ένα. «Ελεύθερα» του κάνω. Καθώς ανοίγει το ντουλάπι, ξαφνιάζεται. «Καλώδια!» μονολογεί. «Ναι, είναι από το Home Cinema που έχω στο υπνοδωμάτιο. Έπρεπε κάπου να τα βολέψω κι αυτά» του εξηγώ.

Μπαίνουν στο Μπάνιο. Η Κατερίνα του δείχνει το πλυντήριό μου και του εξηγεί πως χωράει κι αυτό. Ο αγοραστής γυρίζει και μου λέγει με απορία: «Πολύ μικρό δεν είναι»; Οπότε κι εγώ του απαντώ: «Α, μπορεί να είναι μικρό αλλά είναι λειτουργικό. Μπορείς καθώς χέζεις να κάνεις πολλές δουλειές. Για παράδειγμα να απλώσεις το χέρι σου και να γεμίσεις τον κουβά στη ντουζιέρα. Μπορείς να πλυθείς παράλληλα στη γούρνα. Και αν καθώς χέζεις λάχει και τελειώσει και το πλυντήριο κάνεις ένα τσικ και το κλείνεις». Με ρωτά για την αποχέτευση του πλυντηρίου. «Ανάλογα με την περίπτωση. Τις περισσότερες φορές βάζεις το λάστιχο στην λεκάνη δίπλα. Αν χέζεις, ρίχνει το λάστιχο στη ντουζιέρα παραδίπλα. Βάζεις και τον κουβά από πάνω για να το κρατά σταθερό». Καθώς με κοιτούν κι οι δύο, ο υποψήφιος αγοραστής με έκπληξη διαπιστώνει: «καλά η πόρτα του πλυντηρίου δεν χωρά να ανοίξει, είναι το καλοριφέρ, πως βγάζεις τα ρούχα»; «Εντάξει δεν ανοίγει καλά αλλά ανοίγει τόσο ώστε να μπορείς να βάλεις και να βγάλεις τα ρούχα. Έχω και μια μακρόστενη λεκάνη που χωρά ακριβώς μέχρι το σημείο που τελειώνει το καλοριφέρ οπότε δεν υπάρχει πρόβλημα». Κοιτά γουρλωμένος μια το καλοριφέρ μια το πλυντήριο.

Αποφασίζουν να δουν το υπνοδωμάτιο. Δείχνει να του αρέσει. «Βλέπω χωράει και μεγάλο γραφείο και βιβλιοθήκη και κρεβάτι» μονολογεί. «Έχει και εντειχισμένη ντουλάπα» προσθέτει η Κατερίνα καθώς ανοίγει το πατζούρι για να του δείξει και την αυλή. Βγαίνουν έξω. Με ρωτά αν υπάρχει κίνδυνος να πλημμυρίσει το σπίτι σε περίπτωση βροχής. Η Κατερίνα του δείχνει την μικρή τρύπα από όπου φεύγουν τα νερά. Εκείνος συνεχίζει: «Καλά κι αν πιάσει δυνατή βροχή»; Οπότε μη ξέροντας τι να του πω, του εξηγώ: «Αν κάνει τον κατακλυσμό του Νώε, σιγά, παίρνεις εκείνα τα σακιά με την άμμο και φράζεις την πόρτα». Γουρλώνει τα μάτια του φοβισμένος. Η Κατερίνα προσπαθεί να τον καθησυχάσει λέγοντάς του ότι δεν υπάρχει φόβος πλημμύρας!

Με ευχαριστεί και πάει να φύγει με γρήγορο βηματισμό. «Εεε... Περιμένε» του φωνάζω. Σταματά, γυρίζει και με κοιτά με απορία. Σπρώχνω και κολλώ το τραπέζι στην πόρτα του ψυγείου. Έπειτα μετακινώ την απλώστρα ώστε να χωρέσει να περάσει. Με κοιτά. Φεύγουν και κλείνω την πόρτα. Διαπιστώνω πως το σπίτι έχει γεμίσει κουνούπια!! Τρέχω και κλείνω το πατζούρι

Ας το διάλο, δυο ώρες σκότωνα κουνούπια!!!



Πέμπτη, 18 Νοεμβρίου 2010

Συζητώντας με τα «παιδιά που πετάνε πέτρες» (17/11/2010)

Πλατεία Εξαρχείων εννιά το βράδυ. Το ημερολόγιο σημειώνει, 17 Νοεμβρίου 2010. Είναι η ημέρα της επετείου του Πολυτεχνείου. «Δεν θα κάνουμε κάτι»; διερωτάται μια όμορφη νεαρή κοπέλα που στέκει δίπλα μου προβληματισμένη. Ένας άλλος λίγο πιο πέρα, από την πλευρά του, κραυγάζει με όλη του τη δύναμη: «Έλα να μαζευόμαστε»! Μια ομάδα κυρίως νεαρών, έχει κλείσει την Στουρνάρη βάζοντας φωτιά σε ένα σωρό από σκουπίδια. Ένας πιτσιρικάς πλησιάζει και θέλοντας να κάνει πλάκα, κάνει πως ζεσταίνεται πάνω από τη φωτιά. Η διμοιρία των ΜΑΤ ακριβώς απέναντί τους, έχει κλείσει το δρόμο, κάπου στο ύψος του Πολυτεχνείου. Αρχίζουν κατεβαίνουν πλατεία και όσοι είχαν πάει στο υπό κατάληψη πάρκο του Ναυαρίνου που βρίσκεται λίγο πιο πάνω. Εκεί, έχει στηθεί ένα υπαίθριο πάρτι με έθνικ μουσική. Εν αντιθέσει στην πλατεία τα αίματα βράζουν. Κι ενώ το ενδεχόμενο να γίνουν επεισόδια είναι έκδηλο, κανένα μαγαζί δεν κλείνει. Οι θαμώνες παραμένουν στις θέσεις τους, σα να μην τρέχει τίποτα.

Τελικά η ομάδα των νεαρών αναρχικών βγάζει τα καπάκια των ρολογιών ύδρευσης της ΕΥΔΑΠ και αρχίζει και σπάει με αυτά τα μάρμαρα από τις εισόδους των πολυκατοικιών και των καταστημάτων. Αφού τα σπάει σε μικρότερα κομμάτια αρχίζει και κατηφορίζει την Στουρνάρη. Η μάχη ξεκινά. Κομμάτια μάρμαρο εκσφενδονίζονται από την μία, δακρυγόνα από την άλλη. Αίτημα των νεαρών αναρχικών να φύγουν τα ΜΑΤ από τα Εξάρχεια. Αυτά όμως επιλέγουν διαφορετική διαδρομή. Μπουκάρουν στην πλατεία και κάνουν τρεις προσαγωγές. Χτυπούν έναν από τους θαμώνες μιας καφετέριας επειδή έχει το θάρρος να τους πει «σηκωθείτε και φύγετε ρε! Μας ενοχλείται!». Δύο άνδρες τον έχουν ρίξει κάτω. Ακριβώς στην γωνία του περιπτέρου δίπλα από το μαγαζί. Ο κόσμος φωνάζει να σταματήσουν. Μερικοί από τη διμοιρία έρχονται προς το μέρος μας. Είχα καθίσει σε ένα μπαράκι να ξαποστάσω. Με το περιστατικό σηκωθήκαμε όλοι όρθιοι. Ένας εκ της διμοιρίας δε διστάζει να με βαρέσει με το γκλομπ στα χέρια. Με δυσκολία γράφω αυτή τη στιγμή. Απτόητος, παρότι δεν ένιωθα τα δάκτυλά μου συνεχίζω να τον κοιτώ αμετακίνητος. Για κακή του τύχη, του έφυγαν από τα χέρια τόσο το γκλομπ όσο και η μάσκα για τα χημικά. Σκύβει για να τα πάρει. Άνετα θα μπορούσα να του δώσω κλοτσιά και να εξαφανιστώ στο πλήθος. Αλλά δεν το κάνω. Σηκώνεται και πάλι. Με κοιτά και τον κοιτώ στα μάτια. Φεύγει, πηγαίνοντας στην απέναντι πλευρά του δρόμου.

Αποφασίζω να κινηματογραφήσω την όλη συμπλοκή με το κινητό μου. Καθώς βρίσκομαι στην πρώτη γραμμή με τα «παιδιά που πετούν πέτρες», ένας μου φωνάζει «μην τραβάς πρόσωπα»! Του εξηγώ ότι το κινητό μου έχει τόσο χάλια ποιότητα που όλα μαύρα φαίνονται. Μου κλείνει το μάτι φιλικά και συνεχίζει. Μαζί μου όμως ήταν και μια κυρία γύρω στα πενήντα που είχε επαγγελματική φωτογραφική μηχανή με φλας. Διερωτήθηκα πως αυτήν την επιτρέπανε να φωτογραφίζει ελεύθερα; Γιατί κανείς δεν της έκανε παρατήρηση; Την πλησίασα και την ρώτησα.

Μου εξήγησε πως ήταν δημοσιογράφος από το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων αλλά κατέβηκε Εξάρχεια όχι με την ιδιότητα της δημοσιογράφου. «Τα παιδιά με ξέρουν» μου είπε χαρακτηριστικά. Ήταν μάνα ενός εκ των μικρών επαναστατών. Μαζί της κι ο σύζυγός της. «Πέρυσι στην πορεία του Πολυτεχνείου θυμάμαι πως προσαγάγανε μεταξύ άλλων και μια συνάδελφό σας από το Γαλλικό Πρακτορείο» της λέγω. Εκείνη χαμογελά. «Εγώ ήμουν» μου κάνει. Την βοήθησα να βρει τα τηλέφωνα της Legal Team Ελλάδος. Ήθελε να αναφέρει για τις προσαγωγές. Δίχως δεύτερη σκέψη πήρα μια φίλη μου τηλέφωνο και τα βρήκε στο internet. Τελικά ανταλλάξαμε τηλέφωνα και οι δρόμοι μας διαχωρίστηκαν.

Αναρωτήθηκα όμως. Κανείς δημοσιογράφος δεν βρισκόταν εκείνη τη στιγμή στα γεγονότα που διαδραματίζονταν στα Εξάρχεια. Κι όμως, τα γεγονότα αυτά αύριο θα αναφερθούν στα κεντρικά δελτία της τηλεόρασης και θα σχολιαστούν στις εφημερίδες του έντυπου τύπου. Πως βγαίνουν αυτές οι ειδήσεις; Ως δημοσιογράφος στο παρελθόν σκέφτηκα τους δύο τρόπους που λαβαίναμε τις πληροφορίες: Η συχνότητα της αστυνομίας, όπου ακούς τις κατευθύνσεις που λαβαίνουν δια του ασυρμάτου και το αστυνομικό δελτίο που στέλνει η αστυνομία στον τύπο για το πώς αυτή κατέγραψε τα γεγονότα. Μήπως έτσι εξηγείται η ελλιπής ενημέρωση πέρυσι, αναφορικά με την πορεία της επετείου για τη 17 Νοέμβρη;

Κάποιοι εκ των νεαρών παίρνουν τις καρέκλες και τα τραπέζια του φαστφουντάδικου που βρίσκεται στην διασταύρωση Στουρνάρη και Σ.Τρικούπη. Ο ιδιοκτήτης απλώς τους κοιτά. Δεν επικρίνει τους αναρχικούς! Μήτε κάνει προσπάθεια να τους σταματήσει. Τουναντίον δείχνει να τους κατανοεί. Οξύμωρο, σκέφτηκα. Πως μπορεί να συμβαίνει αυτό; Τελικά οι νεαροί αφού κατέστρεψαν ελάχιστες καρέκλες και τραπέζια του μαγαζιού, κατανόησαν πως δεν ήταν σωστό. Σχεδόν αμέσως φώναξαν «γυρίστε πίσω τις καρέκλες του ανθρώπου»!

Καθώς παρακολουθώ τις εξελίξεις, διαπιστώνω πως εκτός από τα νεαρά άτομα υπάρχουν και πάρα πολλοί πιτσιρικάδες. Όλοι έχουν ένα φλογερό πάθος, αλλά αποτυπώνεται διαφορετικά στα πρόσωπά τους. Οι μεγαλύτεροι είχαν μίσος προς τα ΜΑΤ. Οι μικρότεροι πάλι ήταν χαμογελαστοί καθώς έσπαγαν και καθώς πετούσαν κομμάτια μάρμαρο και μπουκάλια προς την αντιμαχόμενη πλευρά. Έβλεπες μια ικανοποίηση στα πρόσωπά τους. Κάθομαι και τους ακούω να συζητούν για το πώς θα κινηθούν και χωρίζονται σε ομάδες. Παίρνουν την απόφαση να σπάσουν στα τρία. Είναι όλα έτοιμα για την τελική τους έφοδο. Αυτή την φορά κάνοντας χρήση και μολότοφ. Είχαν προμηθευτεί βενζίνη από ένα μηχανάκι που ήταν σταθμευμένο στην πλατεία. Τελικά, έγιναν άλλες δυο προσαγωγές. Οι πρώτοι είχαν ήδη αφεθεί ελεύθεροι.

Τα πνεύματα καταλάγιασαν γύρω στις ένδεκα. Συζήτησα με αρκετά παιδιά και τους ρώτησα αν αυτός ο τρόπος αντίδρασης θα έχει αποτελέσματα. Ποιος ήταν ο στόχος τους; Ένας νεαρός με πλησιάζει και μου απαντά «να γκρεμίσουμε το κράτος και να το ξανακτίσουμε από την αρχή». Με ρώτησε αν είμαι δημοσιογράφος. Έπειτα την ηλικία μου. Βρεθήκαμε συνομήλικοι. Μου εξήγησε πως παράτησε πριν δυο χρόνια την σχολή του. Σπούδαζε πολιτικός μηχανικός. Έμπλεξε με τα ναρκωτικά. Μου μιλά για τη διακίνηση των ναρκωτικών. «Τις περισσότερες φορές γίνεται κάτω από την μύτη των αστυνομικών. Αν περάσεις εσύ θα το δεις. Αυτός γιατί δεν το βλέπει»; Με όσους συζήτησα όλοι μου είπαν τα ίδια. Μαύρο μέλλον. Κράτος χωρίς κόμματα. Μια κοπελίτσα μην ξέροντας τι να μου απαντήσει, μου λέει: «Μου έχουν καταστρέψει το όραμα που είχα ως παιδί. Τότε ονειρευόμουν έναν όμορφο κόσμο. Κόσμο δικαιοσύνης. Δίχως μίσος. Δίχως ρατσισμό. Σήμερα ζω σε ένα κόσμο που συνεχώς χειροτερεύει. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να αντιδράσω. Θα καταστρέψω  οτιδήποτε ανήκει στο κράτος».

Ο Παναγιώτης από την πλευρά του μου εξηγεί πως είναι δύσκολο για έναν που ζει στην επαρχία να καταλάβει την κατάσταση που επικρατεί στα Εξάρχεια. «Είμαι 47 χρονών και έχω ζήσει πολλές μάχες εδώ. Αν δεν ζήσεις εδώ δεν μπορείς να καταλάβεις». Ο ίδιος παρατηρεί πως από τον Δεκέμβριο του 2008 οι αντιδράσεις αυτού του είδους αυξήθηκαν και θεωρεί πως θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Μου λέει πως «έπρεπε να είχαμε 90% αποχή στις εκλογές». «Ναι αλλά αυτό θα δημιουργούσε μια πολιτική αποσταθεροποίηση» του εξηγώ. Συμφωνεί. «Κάπως έτσι δεν φτάσαμε και στην χούντα των συνταγματαρχών;» συνεχίζω να τον ρωτώ.  Μου κουνά το κεφάλι του καταφατικά και μου εξηγεί με απαισιοδοξία πως όλα εκεί οδηγούν. Του ζήτησα να μου πει πως βλέπει τις αξίες της Αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Μου έδωσε μια απάντηση που έχει καταντήσει κλισέ. «Τότε είχαν δούλους, οι γυναίκες δεν απολαμβάνανε τις ελευθερίες ενός άνδρα». Την ίδια απάντηση μου είχε δώσει πριν δύο ημέρες και μια ακαδημαϊκός σε μια διάλεξη στο Πολυτεχνείο. Εκείνη μου είχε προσθέσει απλώς και το ότι «η αρχαία Αθήνα ήταν μια ιμπεριαλιστική δύναμη». Καθώς ο Παναγιώτης κάθεται και με ακούει να του αναλύω το ζήτημα πλησιάζει και μια νεαρή κοπέλα. Όλοι συμφωνήσαμε πως θα έπρεπε να επενδύσουμε περισσότερα στην παιδεία. Η συζήτησή μας έκλεισε στις μιάμιση τα ξημερώματα. Γύρισα κοίταξα γύρω μου. Οι φωτιές είχαν σβήσει. Ελάχιστα άτομα είχαν απομείνει στην πλατεία. Ακόμη μια επέτειος του Πολυτεχνείου ολοκληρώθηκε.

Επέστρεψα σπίτι μου και άνοιξα για άλλη μια φορά ένα βιβλίο που είχα αγοράσει πρόσφατα. Έχει τίτλο «Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας». Πρόκειται για ένα κείμενο που γράφτηκε από τον Κώστα Αξελό το 1954. Σήμερα είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ άλλοτε! Άρχισα να διαβάζω χαμηλόφωνα:

«Η σύγχρονη Ελλάδα στερείται παράδοσης. Ο Έλληνας έφηβος έχει παππού έναν "κλέφτη", έναν πολεμιστή ή έναν φιλήσυχο χωρικό. Ο ήχος των πατριωτικών και βουκολικών ασμάτων βουίζει αδιάκοπα στ' αυτιά του. Και όταν αληθινά ανοίγει τα μάτια του, βλέπει και το χωρικό και το ναυτικό και το στρατιώτη και τον άνθρωπο του λαού και τον πολιτικό και τον αστό, αλλά δεν βλέπει καθόλου μορφές. Έρμαιο μιας οιονεί ανατολίτικης και εν πάση περιπτώσει μεσογειακής αμεριμνησίας, αισθάνεται παρ' όλα αυτά και την έλξη του Βορρά· στρέφοντας τα νώτα στους Λατίνους, στρέφεται προς εκείνο που είναι γερμανικό, σκανδιναβικό και σλάβικο. Διαβάζει τους εθνικούς του συγγραφείς και ελάχιστα τους καταλαβαίνει, ενώ αντιθέτως καταβροχθίζει τους Ρώσους μυθιστοριογράφους και τους Σκανδιναβούς δραματουργούς και μέσα από διάφορα φυλλάδια μυείται στη γερμανική σκέψη. Διαβάζει αναμφίβολα και γαλλική λογοτεχνία, αλλά τη θεωρεί πάντοτε λογοτεχνία.
Είναι πολύ δύσκολο για τον έφηβο αυτό να διανύσει το δρόμο της ωριμότητάς του. Θυμάται την παλικαριά του παππού του και αφήνεται επίσης στα φώτα της μαρξιστικής μεταφυσικής. Καθώς δεν βρίσκει το δρόμο του, παραδέρνει, στρέφει με ελπίδα (και με απελπισία) το βλέμμα του προς ξένες κορυφογραμμές και πουθενά δεν συναντά κάποιον ο οποίος να τον οδηγήσει. Το δικό του έδαφος, που τόσο το αγαπά, σείεται κάτω από τα πόδια του. Ο ουρανός του είναι γαλάζιος, αλλά δεν κατορθώνει να δει τον ορίζοντα. Η ψυχή του εφήβου αυτού είναι φλογερή, η καρδιά του είναι φλογισμένη, αλλά η σκέψη του δεν έχει κατεύθυνση. Ο ίδιος πιστεύει ότι είναι διαλεκτικός επειδή κακοποιεί τη λογική αρχή της μη αντίφασης. Ο κόσμος του δείχνει το πιο αιματοβαμμένο πρόσωπό του, πράγμα που τον κάνει να σκοτώνει και να σκοτώνεται. Η νεοελληνική νεολαία έχει φωτιά και τόπο, έχει πίστη και νόμο· η φωτιά της, όμως, δεν συνδέεται με το λόγο του Ηράκλειτου, η πίστη της δύσκολα οδηγεί στην οικουμενικότητα και ο νόμος της φθάνει ατελώς στη σύλληψη του "μοναδικού θεϊκού νόμου". Κάθε δρόμος που καλεί στην πορεία ή στο τρέξιμο έχει κατεύθυνση επειδή είναι ένας από τους δρόμους που διασχίζουν τον κόσμο κι επειδή ακολουθώ ένα δρόμο σημαίνει κατευθύνομαι κάπου. [...] Τα παιδιά, που μεγαλώνουν κάτω από τον ουρανό της σύγχρονης Ελλάδας μήπως μείνουν στα μισά του δρόμου, χωρίς να υπάρχει κανείς να τα εκπαιδεύσει»;
-Κώστας Αξελός - Η μοίρα της Σύγχρονης Ελλάδας (Εκδόσεις Νεφέλη) 2010: σελ. 53-55




Πέμπτη, 28 Οκτωβρίου 2010

Η Οδύσσεια και η αξία του αναγνώσματός της σήμερα

Ομολογώ πως όλως τυχαίως, βρέθηκα επισκέπτης στη δικτυακή σελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Αρχικώς θέλησα να κοιτάξω τα βιβλία που διδάσκονται οι νέοι σήμερα και να εντοπίσω τις αλλαγές με αυτά που αποσύρθηκαν. Ανάμεσα στους συνδέσμους την προσοχή μου τράβηξε αυτός με τον τίτλο «Ομήρου Οδύσσεια Α Γυμνασίου». Δίχως δεύτερη σκέψη κατέβασα το βιβλίο και άρχισα να το διαβάζω. Ένα αίσθημα χαράς με συνεπήρε καθώς θυμήθηκα τα μαθητικά μου χρόνια κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 90, όταν τα ίδια αυτά κείμενα τα μελετούσα στο σχολείο. Τότε έβλεπα το μάθημα ολίγον ως αγγαρεία. Σήμερα;

Καθώς ξεκίνησα το ανάγνωσμα, αίσθηση μου έκανε το γεγονός ότι σε κάθε διάλογο, είτε μεταξύ του Τηλέμαχου με τον Νέστορα και τον Μενέλαο, είτε του Τηλέμαχου με την Αθηνά-Μέντορα, είτε της Αθηνάς με τους υπολοίπους θεούς τονιζόταν η αξία του αληθή και ειλικρινή λόγου. Ακόμη και στην περίπτωση των θεών αναμεταξύ τους, που ως φαίνεται από τον διάλογο της Καλυψώς με τον Ερμή, οι θεοί γνώριζαν πρωτύτερα τις βουλές του Διός. Κατά δεύτερον, παρά το γεγονός ότι η Οδύσσεια περιγράφει μια εποχή βασιλείων, ο Τηλέμαχος ανέχεται τους μνηστήρες και μάλιστα προτείνει συνέλευση για να γνωστοποιήσει τις αποφάσεις του, αναφορικά με την κατάσταση που επικρατεί στο παλάτι, στον λαό. Κάτι που σαφώς δεν είναι τυχαίο, μιας και το ίδιο πρότυπο συναντάμε ακριβώς και στην οργάνωση των ολύμπιων θεών.

Μπορεί ο Ζευς να αποφασίζει, αλλά ο Ζευς χαρακτηρίζεται και από την ιδιότητα της Δικαιοσύνης. Έτσι γίνεται συνέλευση μεταξύ των θεών και ο Ζευς παίρνει την τελική του απόφαση. Δεν ενεργεί δηλαδή απολυταρχικά. Αυτό το πρότυπο είναι μοναδικό και εξαίσιο γιατί θα επιτρέψει την μετεξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας από μια ολιγαρχική σε μια δημοκρατική οργάνωση. Τρίτον, οι θεοί παρότι είναι ανώτεροι των ανθρώπων γίνεται κατανοητό πως η συμβολή τους στους δεύτερους αφορά καθαρά συμβουλευτικό χαρακτήρα κι όχι επιβολής όπως συναντάμε στις ανατολικές θρησκείες και παραδόσεις. Ακόμη κι αν γίνεται σαφές η υποχρέωση του ανθρώπου να σέβεται τους θεούς. Η Αθηνά  επιλέγει να μεταμφιεστεί σε θνητό (Μέντορας) για να συμβουλέψει τον Τηλέμαχο και να τον οδηγήσει στην λύση του έπους, που είναι η επιστροφή του Οδυσσέα και η απόδοση της δικαιοσύνης. Άλλωστε ένας από τους στόχους της θεάς είναι κι ο Τηλέμαχος, ο οποίος πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες του και να φερθεί ως άνδρας. Ενώ θα μπορούσε να είχε παρουσιαστεί η Αθηνά με τον μοναρχικό και απολυταρχικό θα τον ονόμαζα τρόπο, ως θεά καθαυτή, υποχρεώνοντας τον θνητό Τηλέμαχο να την σεβαστεί με τον απόλυτο βαθμό, κάνοντας κατά γράμμα πράξη το λόγο της -απουσία διαλόγου. Όμως αυτός ο τρόπος προσέγγισης και επιβολής από το θεό ή τους θεούς δε συναντάτε στην αρχαία ελληνική παράδοση. Κι αυτό γιατί υπάρχει ακριβώς μια ιεραρχία που ξεκινάει από τον Δία και περνώντας μέσα από θεούς και ημίθεους καταλήγει στους θνητούς ανθρώπους.

Επίσης ένα ακόμη στοιχείο που θα ήθελα να σημειώσω είναι η αξία της φιλοξενίας. Είναι εξαίρετο το παράδειγμα του ότι η Αθηνά επιλέγει να μεταμφιεστεί σε ξένο για να προσεγγίσει τον Τηλέμαχο ώστε να τον συμβουλέψει. Και δεν είναι τυχαίο ότι ο Τηλέμαχος υποψιάζεται ότι ο Μέντορας είναι θεός. Το γεγονός που επιτρέπει τόσο την περίπτωση της θεάς να γίνεται ξένος θνητός, όσο και την σκέψη ενός θνητού ότι μπορεί ο ξένος να είναι θεός, δείχνει ξεκάθαρα πόσο σημαντική ήταν η αξία της φιλοξενίας στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Έτσι με αυτόν τον τρόπο υπερτονίζεται εν τω συνόλω του έργου, ο σεβασμός όχι μονάχα των συμπολιτών μιας κοινότητας αλλά και του ξένου, του διαφορετικού, έχοντας ως συνδετικό πάντοτε τον αληθή και ειλικρινή διάλογο.

Αποκορύφωμα αυτής της ορθολογικής σκέψης θα έλεγε κανείς πως είναι η περίπτωση της κοινωνίας των Κυκλώπων. Δεν ήταν τυχαία τα τερατόμορφα χαρακτηριστικά αυτών. Επί παραδείγματι είχαν ένα μάτι που τους εμπόδιζε να δουν τα πράγματα σφαιρικά. Ως έκφραση άλλωστε χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα όταν λέμε «μη βλέπεις τα πράγματα μονόφθαλμα». Δεν είχαν αγορές όπου παίρνονταν οι αποφάσεις συλλογικά και δεν είχαν νόμους, αλλά ο καθένας έπραττε όπως επιθυμούσε κατά δική του βούληση. Η κοινωνία των Κυκλώπων ήταν σε πλήρη αντίθεση ακριβώς με τα πρότυπα της κοινωνίας των ανθρώπων και των θεών. Εξού και η αφοβία τους προς τους θεούς. Και ο μη σεβασμός τους προς τη φιλοξενία -αλλά περνάμε σε μια πλήρη αντίθεση όταν ο Πολύφημος καταβροχθίζει τους συντρόφους του Οδυσσέα. Αλλά θα πάω και λιγάκι ίσως πιο βαθιά και θα τολμήσω να παραλληλίσω αυτό το απόσπασμα του έπους με πληροφορίες της ιστορίας όπως τις γνωρίζουμε σήμερα. Οι Κύκλωπες ζούσαν σε σπηλιές και δεν γνώριζαν ούτε του πώς να καλλιεργήσουν τη Γή μήτε είχαν γνώσεις ναυσιπλοΐας. Σήμερα αυτά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα χρονολογικά εντάσσονται σε κοινωνίες πρωιμότερες της Νεολιθικής, που ως εποχή η τελευταία χαρακτηρίζεται από τη μετάβαση του ανθρώπου από το τροφοσυλλεκτικό στάδιο σε αυτό της καλλιέργειας της γης και την οργάνωση των πρώτων ομαδικών οικισμών. Επομένως, αυτό που σήμερα θα λέγαμε «πρωτόγονη» κοινωνία, για τους Έλληνες της αρχαιότητας είχε συνδεθεί με την έλλειψη όλων αυτών των αξιών που χαρακτήριζαν τη δική τους κοινωνία. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνούμε πως ακόμη και ο χαρακτηρισμός «βάρβαρος» αφορούσε καθαρά ανθρώπους που δεν μιλούσαν κάποια εκ των ελληνικών διαλέκτων.

Θα έλεγε κανείς λοιπόν εν συντομία πως πίσω από την αφήγηση θέτονται οι βασικές αξίες μιας κοινωνίας με την πραγματική σημασία και έννοια αυτής. Μιας κοινωνίας διαλόγου, σεβασμού, αξιών, θεσμών και νόμων. Όπου οι άνθρωποι ζούνε αρμονικά σε κοινότητες. Όπου η βία αν και είναι παρούσα, στιγματίζεται -ως παράδειγμα προς αποστροφή. Μιας κοινωνίας που έφτασε στο να ανακαλύψει εν τέλει ένα μηχανισμό διοίκησης και οργάνωσης που ονομάστηκε δημοκρατία. Και το σημαντικότερο είναι πως η αφήγηση της Οδύσσειας αποσκοπούσε στο να εκπαιδεύσει τα παιδιά. Η βάση της κοινωνίας, ακριβώς, πρέπει να τονιστεί, ήταν η παιδεία. Βασικές αξίες στις οποίες πρέπει να ανατρέξουμε κι εμείς σήμερα. Η δύναμη του λαού δεν αφορούσε τον πλούτο, ούτε την κοινωνική τάξη. Η δύναμη του λαού ήταν ο λόγος του.

Η παρούσα εγγραφή αφορά μερικές πρόχειρες σκέψεις από την εργασία που ετοιμάζω αναφορικά με την σημασία της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας για εμάς σήμερα. Δύο χρόνια είχα να δημοσιεύσω εγγραφή απο τα Χανιά.

Profile

nespa45 nespa
Kalamata, Messinia, Greece
Το προφίλ μου

Οι αξίες που κινδυνεύουν προς εξαφάνιση είναι η λογική σκέψη και η κριτική. Είναι τα "φώτα" των αρχαίων που δώσαμε ώστε να μείνουμε στο "σκοτάδι".

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Οκτώβριος 2016
ΚΔΤΤΠΠΣ
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031     

ΑΡΧΕΙΟ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ

Kalamata Blogs
Powered by eSnips.com